Jump to content

Καλώς ήλθατε στο ComicStreet

Γίνετε μέλη της κοινότητας. Η εγγραφή είναι γρήγορη και εύκολη.

Search the Community

Showing results for tags 'Ίκαρος'.

  • Search By Tags

    Type tags separated by commas.
  • Search By Author

Content Type


Forums

  • ΥΠΟΔΟΧΗ
    • Κανόνες
    • Νέα / Ανακοινώσεις
    • Απορίες / Βοήθεια
    • Γενική Συζήτηση
  • ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ / ΑΡΘΡΑ
    • ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ
    • ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ
  • ΕΚΔΟΣΕΙΣ
    • ΞΕΝΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ
    • ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ
    • WEBCOMICS
  • ΚΟΜΙΚΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΤΕΧΝΕΣ
    • Κινηματογράφος/TV και Κόμικς
    • Animation
    • Βιβλία
  • ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ - ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ
    • Καταστήματα
    • Πηγές - Ενημέρωση

Find results in...

Find results that contain...


Date Created

  • Start

    End


Last Updated

  • Start

    End


Filter by number of...

Joined

  • Start

    End


Group


About Me

  1. Με αφορμή τα 200 χρόνια από την έναρξη της επανάστασης, έσκασαν μύτη αρκετές εκδόσεις. Κάποιες ήταν fail (γκουχSonsOfChaosγκουχ), κάποιες αξιοπρεπείς (1800), κάποιες δεν έχω ιδέα (1821: Η Αρχή) και μία ξεχωρίζει ανάμεσα σε οτιδήποτε άλλο έχει εκδοθεί, ξεπερνώντας τα όρια του μέσου. Ο Soloup, δικαιολογεί την διδακτορική του ιδιότητα, με τον πιο μερακλίδικο τρόπο, γράφοντας ΤΗΝ ιστορία, υπό την αιγίδα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Μετά το Αϊβαλί, που έδειχνε όλες τις μεριές του τραγικού τέλους της Μικρασιατικής εκστρατείας και το πολύ ιδιαίτερο και κοινωνικά σημαντικό Συλλέκτη, επιστρέφει Αντώνιος κάνοντας το triple kill με κάτι που θα συζητηθεί πολύ. Με τη βοήθεια τριμελούς ομάδας ιστορικών, μας παρουσιάζει την πιο ρεαλιστική και ωμή πλευρά της επανάστασης, έχοντας ως βασικό χαρακτήρα τον Θόδωρο Κολοκοτρώνη, τον αρχιστράτηγο και ψυχή της, μέσα από μία πολύ ιδιόμορφη εναλλαγή του παρόντος με το παρελθόν. Μία κοπέλα που κατεβαίνει στο κέντρο για δουλειές με το παπάκι της, πετυχαίνει με επεισοδιακό τρόπο έναν άστεγο στην πλατεία που βρίσκεται το άγαλμα του Κολοκοτρώνη και η Παλιά Βουλή. Ο οποίος, προθυμοποιείται να της αφηγηθεί την πραγματική, γυμνή αλήθεια για την επανάσταση, συνδέοντάς την με τη σαπίλα του παρόντος. Γιατί ότι σπείρεις, θερίζεις. Ανάμεσα από αυτές τις συναντήσεις, μεταφερόμαστε στο παρελθόν, βλέποντας τις πιο σημαντικές στιγμές της Επανάστασης, από τις οποίες ζήτημα είναι τελικά αν ο μέσος πολίτης ξέρει 2-3. Θα σας αφήσει άναυδους αρκετές φορές, από πολλές όψεις, στις 610 σελίδες του. Στο τέλος, προσφέρει και πλούσιο παράρτημα ~100 σελίδων. Μονάχα κάντε λίγο υπομονή στο πρώτο κεφάλαιο, γιατί αργεί λίγο να στρώσει η ροή του. Αλλά άπαξ και στρώσει αφηγηματικά, είναι ένα πραγματικό έπος, που αξίζει και πρέπει να διαβαστεί από κάθε Έλληνα, Ευρωπαίο και γενικότερα άνθρωπο, που θέλει να μάθει από πρώτο χέρι το πόσο άμπαλοι είμαστε και εδώ και 200 χρόνια γινόμαστε έρμαιο των ξένων συμφερόντων. Και αποδεικνύει ,με τον πιο αιχμηρό τρόπο, το ότι την ιστορία την γράφουν οι νικητές, διόλου αντικειμενικά.. Να λοιπόν το summer reading challenge για φέτος. Ακόμα να το τιμήσετε, @νθΕλλοΙνεΣ? ~ Soloup: To ’21 και η «Η Μάχη της Πλατείας» [Φλωράκης Γιώργος, 09/06/2021] ~«Ποιοι γράφουν την Ιστορία;» [Κουκουλάς Γιάννης, efsyn.gr, 11/06/2021] ~Soloup: Ένα κόμικ για την Επανάσταση του 1821 [Παναγιώτου Μαρία, philenews.com, 28/04/2021] Μπορείτε να διαβάσετε ένα απόσπασμα, τον πρόλογο ουσιαστικά, εδώ: https://issuu.com/ikarosbooks/docs/9789605724108
  2. Μεσότητα, εντελέχεια και πεμπτουσία… Γιάννης Αντωνόπουλος (John Antono) Το πολυαναμενόμενο κόμικς των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου για τον Αριστοτέλη μάς ταξιδεύει με τον πιο σύγχρονο και χιουμοριστικό τρόπο στη ζωή και τη σκέψη του Σταγειρίτη φιλοσόφου. Γεννήθηκε σε μια εποχή πολυδιάσπασης του ελληνικού κόσμου. Ο θάνατός του συνέπεσε με την απαρχή μιας πρωτόγνωρης νέας εποχής αυτοκρατοριών και ανάμειξης των πληθυσμών. Υπήρξε μαθητής εκείνου που πρώτος καθόρισε την έννοια της λέξης «φιλοσοφία» και συνάμα ήταν προϊόν της πρώτης φιλοσοφικής σχολής που ιδρύθηκε ποτέ. Στη συνέχεια έγινε δάσκαλος ενός από τους μεγαλύτερους κατακτητές της Ιστορίας. Ήταν ο τελευταίος μιας σειράς στοχαστών, κορυφώνοντας μια διανοητική πορεία περίπου δυόμισι αιώνων που εξελίχθηκε στο πλαίσιο της πόλεως-κράτους. Πίστευε ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη την επιθυμία για τη γνώση. Και το απέδειξε: όντας φιλοπερίεργος και αχόρταγος «βιβλιοφάγος», ανέπτυξε μια ευρυμάθεια απίστευτη για την εποχή του. Σύγχρονός μας -παρότι αρχαίος- καθώς ο τρόπος με τον οποίο ταξινόμησε και διευθέτησε τα συγγράμματά του σε ποικίλους τομείς της ανθρώπινης γνώσης (λογική, φυσική, οντολογία, ηθική, πολιτική, ρητορική-ποιητική) θυμίζει σύγχρονη επιστημονική πραγματεία. Αν και δεν μας διασώθηκε τίποτα απ’ όσα δημοσίευσε ενόσω ζούσε, τα «εσωτερικά» κείμενα της Σχολής του, που μας κληροδοτήθηκαν, καθόρισαν σε ασύλληπτο βαθμό τη σκέψη των ανθρώπων σε Ανατολή και Δύση επί δύο χιλιάδες χρόνια. Σήμερα δεν είναι πια η «αυθεντία», αλλά ο τρόπος που σκεφτόμαστε και γράφουμε έχει καθοριστεί από τον Σταγειρίτη φιλόσοφο του 4ου π.Χ. αιώνα, τον Αριστοτέλη. Πολλές βιβλιοθήκες έχουν γραφτεί για το έργο του. Πόσα όμως πραγματικά γνωρίζουμε για τη ζωή ενός από τους σημαντικότερους θεμελιωτές της παγκόσμιας φιλοσοφικής και επιστημονικής σκέψης; Και πώς θα μπορούσε να γίνει προσιτή η σκέψη ενός στοχαστή που έχει γράψει επί παντός επιστητού; Η απάντηση βρίσκεται στο εξαιρετικό κόμικς «Αριστοτέλης» των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου, που κυκλοφόρησε το φθινόπωρο του 2022 από τις εκδόσεις Ίκαρος. Πρόκειται για ένα αισθητικό και αφηγηματικό κόσμημα, που αν μη τι άλλο πετυχαίνει έναν άθλο: να συνοψίσει σε 216 σελίδες τον βίο και τη διαμόρφωση ενός φιλοσόφου, η σκέψη του οποίου δεν είναι δυνατόν να κατανοηθεί αν προσεγγιστεί επιφανειακά. Οι δημιουργοί του «Αριστοτέλη» είναι γνωστοί και ιδιαίτερα αγαπητοί στο κομιξόφιλο κοινό. Ο Τάσος Αποστολίδης (μαθηματικός και επί 42 χρόνια εκπαιδευτικός στη δευτεροβάθμια ιδιωτική εκπαίδευση) από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 έχει γράψει σενάρια και, σε συνεργασία με Έλληνες σχεδιαστές, έχει διασκευάσει σε κόμικς κλασικά έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας (κωμωδίες του Αριστοφάνη, μύθους του Αισώπου, έργα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες στην Αρχαία Ελλάδα κ.ά.). Το σενάριο για τον «Αριστοτέλη» άρχισε να δουλεύεται το 2016, χρονιά κατά την οποία ο συγγραφέας παρακολούθησε συστηματικά τις εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν στην πόλη του, Θεσσαλονίκη, για τον εορτασμό του «Επετειακού Έτους Αριστοτέλη». Ο Αλέκος Παπαδάτος μάς είναι γνώριμος από τις δύο προηγούμενες σχεδιαστικές, διεθνώς αναγνωρισμένες δουλειές του, το «Logicomix» και τη «Δημοκρατία». Η εμπειρία του από την εικονογράφηση κόμικς με φιλοσοφικό και αρχαιογνωστικό θέμα αντίστοιχα, τον κατέστησε τον πλέον κατάλληλο για την παρουσίαση αυτού του τεράστιου κεφαλαίου του ανθρώπινου στοχασμού. Ένα κόμικς που περιγράφει τη ζωή ενός στοχαστή της αρχαιότητας δεν μπορεί παρά να αναπτύσσεται σε τρεις άξονες: της βιογραφίας, της φιλοσοφίας και της ανασύστασης μιας ολόκληρης εποχής. Το ξεδίπλωμα της ιστορίας βασίζεται σε ένα σεναριακό τέχνασμα: στην αφήγηση του Θεόφραστου, διάδοχου του Αριστοτέλη στη διοίκηση του «Λυκείου». Βρισκόμαστε στο 315 π.Χ., επτά χρόνια μετά τον θάνατο του ιδρυτή της Περιπατητικής Σχολής. Έπειτα από μια «κινηματογραφική» εισαγωγή, ο Θεόφραστος ξεκινάει να αφηγείται στους σπουδαστές την περιπετειώδη ζωή του δασκάλου. Η αφήγηση ξεκινάει στα 323, όταν ο Αριστοτέλης πληροφορείται τον θάνατο του Αλέξανδρου στη Βαβυλώνα και αμέσως αποφασίζει να εγκαταλείψει την Αθήνα μαζί με την οικογένειά του, λόγω του αντιμακεδονικού μένους, ώστε να προλάβει τους συνωμότες και «να μην επιτρέψει στους Αθηναίους να κάνουν δύο φορές το ίδιο έγκλημα κατά της φιλοσοφίας» (η πρώτη φορά ήταν η καταδίκη του Σωκράτη). Κατά τη φυγή του, αναπολεί τη μέρα που, «δεκαεφτάχρονο επαρχιωτόπουλο», έφτασε στην Αθήνα και πρωτοεπισκέφτηκε την «Ακαδημία». Τα πρώτα του μαθήματα. Τις αντιλογίες προς τους καθηγητές του. Τις συζητήσεις του με τον Πλάτωνα. Την ανάπτυξη του δικού του φιλοσοφικού συστήματος. Τα ταξίδια του στην Άσσο και στη Λέσβο. Την ανάληψη της εκπαίδευσης του νεαρού Μακεδόνα Αλέξανδρου. Την επιστροφή του στην Αθήνα και την ίδρυση του «Λυκείου»… Με μια ενδιαφέρουσα χρωματική εναλλαγή, ο Παπαδάτος μάς ταξιδεύει σε δύο παράλληλες χρονικές περιόδους: στον «παροντικό» χρόνο του Θεόφραστου, με παλέτα μπλε ουλτραμαρίν, και στον «παρελθοντικό» χρόνο της ζωής του Αριστοτέλη, με παλέτα σε αποχρώσεις της σέπιας. Το άψογο σχέδιο, που ισορροπεί μεταξύ τρυφερής και καρικατουρίστικης απόδοσης των μορφών, διατηρεί την ανάγνωση αμείωτα απολαυστική. Ο ίδιος ο πρωταγωνιστής δεν απεικονίζεται με το κλασικιστικό κλέος που συνήθως τον περιβάλλει, αλλά ως ένας μικρόσωμος συμπαθής ανθρωπάκος με καθημερινά πάθη και άγχη που ταυτόχρονα στοχάζεται για τα υψηλά και τα ωραία. Οσο για τον «κύκλο των χαμένων στοχαστών» της Σαλαμίνας, αποτελεί κατά τη γνώμη μου το πιο ξεκαρδιστικά ευρηματικό κομμάτι του κόμικς… Παρά τον εκλαϊκευτικό του χαρακτήρα, λόγω του πυκνογραμμένου κειμένου και της πληθώρας των εμφανιζόμενων χαρακτήρων, ο «Αριστοτέλης» απαιτεί τη συγκέντρωσή μας. Η καθημερινότητα στην Αθήνα ή στην Πέλλα της Μακεδονίας δεν χρησιμοποιείται παρά ως το σκηνικό όπου ο Αριστοτέλης, με διάφορες αφορμές, εμπνέεται και αναπτύσσει τις φιλοσοφικές θεωρίες του. Θεωρίες όπως του παραγωγικού συλλογισμού, της εντελέχειας, των τεσσάρων αιτίων και του «πρώτου κινούντος ακινήτου» εξηγούνται με τρόπο μοναδικό και διόλου κουραστικό, κάνοντάς μας κοινωνούς των βασικών αρχών της αριστοτελικής σκέψης. Και βέβαια, οι δημιουργοί δεν «χαρίζονται» στον κατά τ’ άλλα σπουδαίο και διαχρονικό φιλόσοφο, όταν, ακόμη και αυτός (σε αντίθεση π.χ. με τον λίγο μεταγενέστερο, κατά πολύ προοδευτικότερο και ανοιχτόκαρδο Επίκουρο), αναπαράγει τις κυρίαρχες αντιλήψεις της αρχαιοελληνικής κοινωνίας για τις γυναίκες και τους ξένους. Το κόμικς των Αποστολίδη και Παπαδάτου ενδείκνυται σίγουρα ως εισαγωγή στον Αριστοτέλη. Εκτός αυτού, όμως, μπορεί να διαβαστεί και ως ένα σεναριακά προσεγμένο και αισθητικά άρτιο εικονογραφημένο αφήγημα με εξαιρετικά καλοδουλεμένους χαρακτήρες και άφθονο χιούμορ, το οποίο εναλλάσσεται με… αριστοτελική μεσότητα ανάμεσα σε πολιτικές αντιπαραθέσεις, φιλοσοφικούς στοχασμούς και κοσμολογικές αναζητήσεις. Πηγή
  3. Όλα όσα θέλατε να μάθετε για το νέο κόμικ των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου - Τι πραγματεύεται το κόμικ; Πολύ απλά, τη ζωή του μεγάλου Έλληνα φιλόσοφου από τη στιγμή, που έφτασε στην Αθήνα έως το θάνατό του. - Χρειάζεται να ξέρω κάτι για τον Αριστοτέλη, πέρα από τα βασικά, που μάθαμε στο σχολείο; Όχι, το κόμικ περιλαμβάνει όλα όσα χρειάζεται να ξέρει κανείς για τον Αριστοτέλη. Το μόνο που χρειάζεται είναι μια γενική γνώση για την Αρχαία Ελλάδα. - Πώς είναι δομημένη η αφήγηση; Η αφήγηση ξεκινά το 315 π.Χ, όταν πλέον ο Αριστοτέλης έχει πεθάνει, πηγαίνει πίσω στο 323 π.Χ., όταν μετά το θάνατο του μαθητή του, Μεγάλου Αλεξάνδρου το αντιμακεδονικό αίσθημα στην Αθήνα αναγκάζει τον, επίσης Μακεδόνα, ας μην το ξεχνάμε, Αριστοτέλη να εγκαταλείψει την Αθήνα και στη συνέχεια πηγαίνει στο 367 π.Χ., όταν ο Αριστοτέλης έφτασε για πρώτη φορά στην Αθήνα. Από εκεί και μετά, η ιστορία εκτυλίσσεται με χρονολογική σειρά. - Ο Αριστοτέλης ήταν σπουδαίος φιλόσοφος, αλλά η φιλοσοφία δεν είναι το φόρτε μου. Θα δυσκολευτώ να καταλάβω το κόμικ; Η φιλοσοφία δεν είναι το φόρτε κανενός, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Μην ανησυχείς, όμως, οι δημιουργοί έχουν καταβάλει αξιόλογη προσπάθεια να παρουσιάσουν τις θεωρίες του Αριστοτέλη με εύληπτο τρόπο. - Ποια είναι τα θετικά στοιχεία του κόμικ; Από τα λίγα σχετικά που γνωρίζω (γιατί, προφανώς, ούτε εμένα είναι το φόρτε μου η φιλοσοφία), το κόμικ είναι αρκετά πιστό στα ιστορικό γεγονότα και παρουσιάζει με αρκετή ακρίβεια τις θεωρίες του Αριστοτέλη. Φυσικά, στην απεικόνιση των ιστορικών προσώπων, σίγουρα υπάρχει και η λεγόμενη "ποιητική αδεία", αλλά αυτό είναι και αναμενόμενο και θεμιτό. Για παράδειγμα, ο τρόπος με τον οποίον παρουσιάζεται ο Πλάτωνας έχει πολύ ενδιαφέρον, αλλά και η γνώμη του Αριστοτέλη για τον Μέγα Αλέξανδρο διαφέρει από αυτή, που μαθαίνουμε στα σχολικά βιβλία. Επιπλέον, υπάρχει και χιούμορ σε αρκετά σημεία (η αγαπημένη ατάκα του Πλάτωνα είναι το "καλά, καλά") ή η πικετοφορία στη σελίδα 166, αλλά και κάποια κλεισίματα του ματιού, όπως στη σελίδα 81, όπου ο ζωγράφος λέει, ότι αν ζωγράφιζε τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, θα έβαζε τον πρώτο να δείχνει τον ουρανό και το δεύτερο τη Γη - και πριν ρωτήσεις γιατί είναι κλείσιμο του ματιού αυτό, άνοιξε το σπόιλερ, που ακολουθεί. Τέλος, μου έκανε ιδιαίτερα θετική εντύπωση το ότι οι δημιουργοί προσπάθησαν, και πιστεύω, ότι το κατάφεραν, να μας δώσουν την ανθρώπινη διάσταση του Αριστοτέλη, να τον παρουσιάσουν ως έναν άνθρωπο, που θα μπορούσε να ήταν ο οποιοσδήποτε και που το μόνο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ήταν η μεγάλη του περιέργεια και η φιλομάθειά του. Για να μη μακρηγορώ, ο Τάσος Αποστολίδης έχει προσπαθήσει να παρουσιάσει ιστορικά και φιλοσοφικά στοιχεία με όσο γίνεται πιο σαφή και ευχάριστο τρόπο και τα έχει καταφέρει αρκετά καλά. - Όλα καλά, λοιπόν, σωστά; Χμμμ.... Όχι ακριβώς. Δηλαδή, ναι και όχι. Εννοώ, ότι ενώ δεν βρήκα κάτι πραγματικά αρνητικό στο κόμικ, πιστεύω, ότι πάσχει από την κατάρα, από την οποία πάσχουν πολλά κόμικς με παρόμοιο περιεχόμενο, δηλαδή εγκυκλοπαιδικό, ας το πούμε έτσι. Δηλαδή, οι δημιουργοί μάλλον φοβήθηκαν, μήπως αφήσουν κάτι απέξω και έχουν βάλει τα πάντα μέσα στο κόμικ, με αποτέλεσμα να διαβάζουμε συνέχεια για τις θεωρίες του Αριστοτέλη, ο οποίος φιλοσοφεί παντού, ακόμη και στον οίκο ανοχής, αλλά να υπάρχουν και πολλές εμβόλιμες σκηνές με πολλές επεξηγήσεις για την ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας, που ίσως θα ήταν καλύτερα να υπήρχαν σε κάποιο επίμετρο. Γενικά, μου δόθηκε η εντύπωση, ότι οι δημιουργοί δεν τόλμησαν να αφαιρέσουν κάποια πράγματα από το κόμικ με αποτέλεσμα να διαβάζεις υπερβολικά πολλά πράγματα, κάτι που είναι παραπάνω από ορατό σε ορισμένα σημεία. Αυτό δεν αναιρεί τα καλά στοιχεία του κόμικ και υποθέτω, ότι για κάποιους, μπορεί να είναι και θετικό, απλά πιστεύω, ότι θα είχαμε ακόμη καλύτερο αποτέλεσμα, εάν υπήρχαν λιγότερες πληροφορίες, γιατί, όπως και να το κάνουμε, όλα αυτά εμένα με κούρασαν, όσο απλά και κατανοητά κι αν παρουσιάζονται. - Και το σχέδιο; Ο Αλέκος Παπαδάτος τα καταφέρνει αρκετά καλά. Σχεδιάζει στο γνώριμο ύφος του, χρησιμοποιεί διαφορετικό χρωματισμό για διαφορετικές περιόδους, αλλά βρίσκεται πάντα στην υπηρεσία του σεναρίου. Δημιουργεί ορισμένες ωραίες συνθέσεις, αλλά εμφανίζεται και αυτός ίσως πιο συγκρατημένος από όσο θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου, πάντα. - Η έκδοση πώς είναι; Πάρα πολύ ωραία. Πολυσέλιδη, 230 σελίδες περίπου, σε μεγάλο σχήμα, ωραίο χαρτί, περιέχει χρονολόγιο, ενδεικτική βιβλιογραφία και βιογραφικά των συντελεστών. Και η τιμή είναι λογική. - Τελικά το συνιστάς; Βασικά, ναι. Πιστεύω, ότι θα ήταν ένα ιδανικό δώρο για εφήβους, που ίσως έτσι ξεκολλήσουν λίγο από τα κινητά τους, αλλά διαβάζεται με μεγάλη άνεση και από ανθρώπους κάθε ηλικίας. Εντάξει, θα μπορούσε να ήταν λίγο πιο "φευγάτο" αφηγηματικά, αλλά ας μην τα θέλουμε και όλα δικά μας. Είναι μια καλή και έντιμη προσπάθεια και ας μην ξεχνάμε, ότι το θέμα είναι ζόρικο. Εξάλλου, η παιδαγωγική του αξία είναι αναμφισβήτητη. - Μπορώ να διαβάσω και άλλες απόψεις σχετικά με το κόμικ; Φυσικά. Ενδεικτικά, μπορείς να διαβάσεις αυτό, αυτό, αυτό, αυτό, αυτό, αυτό και αυτό το κείμενο. Είναι όλα άρθρα από διαφορετικούς συγγραφείς ή συνεντεύξεις των δημιουργών. Από αυτά τα άρθρα, αλλά και από άλλες ιστοσελίδες, δανείστηκα τις εικόνες της παρουσίασης. Και όταν το διαβάσεις, σε παρακαλώ, γράψε μου τη γνώμη σου.
  4. «Αριστοτέλης»: Μιλήσαμε με τον Τάσο Αποστολίδη και τον Αλέκο Παπαδάτο για το νέο graphic novel αφιερωμένο στον μεγάλο Έλληνα φιλόσοφο Ένα βιβλίο μυθοπλασίας για τη ζωή, και όλες τις φωτεινές ιδέες του μεγάλου Έλληνα φιλοσόφου για τη Δημοκρατία, τον πολίτη, την παιδεία, την κοινωνία, το δίκαιο, την λογική και την ηθική Πριν από μερικές ημέρες, κυκλοφόρησε το νέο graphic novel των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου, δύο από τους μεγαλύτερους δημιουργούς κόμικς, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, με τίτλο «Αριστοτέλης» που αναμένεται να παρουσιαστεί σε λίγες μόνο ημέρες. Ένα βιβλίο μυθοπλασίας για τη ζωή, και όλες τις φωτεινές ιδέες του μεγάλου Έλληνα φιλοσόφου για τη Δημοκρατία, τον πολίτη, την παιδεία, την κοινωνία, το δίκαιο, την λογική και την ηθική, που έχουν τεράστιο ενδιαφέρον στην εποχή μας και καθιστούν τον Αριστοτέλη έναν απόλυτα σύγχρονο στοχαστή. Οι αδυναμίες, οι απειλές, οι αυτοεξορίες, οι περιπέτειες που είχε ως Μακεδόνας «μέτοικος» στην Αθήνα, αλλά και οι τιμές που του επιφυλάχθηκαν, όσο ζούσε, για το έργο και την προσωπικότητά του, ανέλκονται μέσα από τις σελίδες του graphic novel και ξετυλίγουν τις αθέατες -ίσως για τους νεαρούς και όχι μόνο αναγνώστες- πλευρές της λαμπερής αυτής προσωπικότητας ενώ πολλά είναι τα προβλήματα της εποχής μας που υπάρχουν γιατί «χάθηκε το μέτρο» κυρίως στην ηθική, στην οικονομία και στην πολιτική και θα διαπιστώσει ότι ο Αριστοτέλης προτείνει λύσεις που βγάζουν από τα αδιέξοδα. Τάσος Αποστολίδης Από πού πιάνετε την χρονική κλωστή για τη δημιουργία του έργου σας; Επτά χρόνια μετά τον θάνατο του Αριστοτέλη, ο Θεόφραστος, μαθητής, φίλος, συνεργάτης και διάδοχός του στο «Λύκειο» διηγείται, μεταξύ των μαθημάτων, στους μαθητές του Λυκείου, όσα είδε κι άκουσε από τον μεγάλο φιλόσοφο, στα πολλά χρόνια που έζησε κοντά του. Τις διηγήσεις αυτές τις βλέπουμε δραματοποιημένες σε flashback. Έτσι ο Θεόφραστος παίζει μεν το ρόλο του αφηγητή, αλλά είναι ταυτόχρονα και χαρακτήρας του έργου. Πώς αλήθεια δουλέψατε με έναν τόσο μεγάλο όγκο πληροφοριών που υπάρχουν για τη ζωή του Αριστοτέλη; Οι περισσότερες πληροφορίες αφορούν στο έργο του και λιγότερες στη ζωή του. Ο Αλέκος κι εγώ θέλαμε, παράλληλα με τις σκέψεις, τις ιδέες και τις θεωρίες του Αριστοτέλη, που παρουσιάζονται στο έργο με απλή γλώσσα και χιούμορ, χωρίς -εννοείται- να αλλοιώνονται οι έννοιες, η ακρίβεια και το πνεύμα τους, να περιγράψουμε με μυθοπλασία και την πολύ ενδιαφέρουσα ζωή του. Χωρίσαμε το έργο σε τρεις περιόδους (της Ακαδημίας, των Ταξιδιών και του Λυκείου) και η αφήγησή μας βασίστηκε σε τρεις άξονες που αλληλοεμπλέκονται: στην ανάπτυξη των θεωριών, στην περιγραφή της ζωής του Σταγειρίτη και στους εγκιβωτισμούς, δηλαδή σε εμβόλιμα διευκρινιστικά κείμενα με ιστορικές και κοινωνικοπολιτικές πληροφορίες που περιγράφουν την ατμόσφαιρα της εποχής στην οποία έδρασε ο μεγάλος φιλόσοφος και, ως ένα σημείο, επηρέασαν τη σκέψη του. Κατά τη διαδικασία της γραφής είχατε έναν αναγνώστη στο μυαλό σας; Αναφέρομαι σε δημογραφικά χαρακτηριστικά κυρίως και ενδιαφέροντα. Το στερεότυπο ότι ο βασικός αναγνωστικός πυρήνας των κόμικς και κατ’ επέκταση των graphic novels (μυθιστορηματικά εικονογραφηγήματα) είναι το νεανικό κοινό, έχει από καιρό απορριφθεί. Σήμερα όλοι διαβάζουν εικονογραφηγήματα. Οι σημερινοί εβδομηντάρηδες, όταν ήταν παιδιά ή έφηβοι, διάβαζαν με πολλή ευχαρίστηση «Κλασικά Εικονογραφημένα», Μίκυ Μάους, αργότερα Τεν Τεν, Αστερίξ κλπ και με την ίδια ευχαρίστηση διαβάζουν τώρα τα graphic novels, θεωρώντας τα -και σωστά- εξέλιξη εκείνων που διάβαζαν όταν ήταν παιδιά. Ένας καθηγητής φιλοσοφίας, σε μια εκδήλωση για το βιβλίο στις Βρυξέλλες, είπε στον Αλέκο Παπαδάτο ότι «έπρεπε να είχα αυτό το βιβλίο όταν ήμουν πρωτοετής στη Φιλοσοφική. Μου έλυσε απορίες που είχα από τότε!» Και πρόσφατα μια μαθήτρια τρίτης Λυκείου στην Ελλάδα μου είπε ότι «το βιβλίο σας είναι σπουδαίο σχολικό βοήθημα για μας της θεωρητικής κατεύθυνσης. Το χρονολόγιο θα το κάνω σκονάκι!». Με όλα αυτά θέλω να δείξω την ποικιλότητα του αναγνωστικού κοινού και να πω ότι δεν είχα ένα συγκεκριμένο μοντέλο αναγνώστη στο μυαλό μου όταν έγραφα το βιβλίο. Πιστεύω ότι θα ενδιαφέρει πολύ κόσμο, κάθε ηλικίας, από τον χώρο της εκπαίδευσης, όσους ψάχνουν βιβλία με εκλαϊκευμένη επιστήμη, αλλά και αναγνώστες που, από περιέργεια, θέλουν να δουν πώς μια φιλοσοφία ή ένας φιλόσοφος γίνεται εικονογραφήγημα. Μη ξεχνάμε, βέβαια, ότι το βιβλίο μας έχει και ψυχαγωγικό χαρακτήρα, συνδυάζοντας την πολυμάθεια με το χιούμορ. Τι επιδιώκετε να προβάλλετε και να υπογραμμίσετε μέσα από το έργο σας αυτό; Ότι η φιλοσοφία δεν είναι κάτι άπιαστο, ακατανόητο και άχρηστο στις μέρες μας. Απεναντίας στο θεωρητικό της μέρος είναι η αναζήτηση της αλήθειας μέσα από τη γνώση που είναι ένα διαχρονικό ζητούμενο του ανθρώπου και στο πρακτικό της μέρος είναι οδηγός ζωής για ανθρώπους ανεξάρτητα από την εποχή που ζούνε αυτοί, το έθνος, ή τη θρησκεία τους. Κάτι άλλο που προσπαθήσαμε να αναδείξουμε στο έργο είναι ο θαυμαστός τρόπος που σκέφτεται ο Αριστοτέλης. Ο Σταγειρίτης είχε την ικανότητα να μετατρέπει σε φιλοσοφικές θεωρίες τις εμπειρίες του απλού ανθρώπου και τις παραδοχές του κοινού νου. Παρατηρεί, καταγράφει, κατατάσσει, αναλύει -βασιζόμενος και σε προγενέστερες γνώσεις- και καταλήγει σε συμπεράσματα με τεκμηριωμένο πάντα αποδεικτικό συλλογισμό. Δούλευε δηλαδή, όπως ένας σύγχρονος στοχαστής. Το graphic novel είναι ένα μέσο να διδαχθούν τελικά οι νέοι, ή ακόμα και οι μεγάλοι αναγνώστες, κομμάτια της ιστορίας μας; Τα graphic novels έχουν τη δυνατότητα -περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη μορφή Τέχνης- να αφηγηθούν με εικόνα και λόγο θέματα που προέρχονται από τον πραγματικό ή τον φανταστικό κόσμο, ακριβώς γιατί μπορούν να συνδυάσουν την αλήθεια με τον μύθο ή τον ρεαλισμό με την φαντασίωση. Η μυθολογία, η ιστορία, η φιλοσοφία, οι επιστήμες γενικότερα, τροφοδοτούν με θέματα όλες τις Καλές Τέχνες και βέβαια την 9η, την Τέχνη των κόμικς. Κάτι που ήθελα να τονίσω εδώ ιδιαίτερα, είναι η σχέση της φιλοσοφίας με τα graphic novels μέσω των διαλόγων. Ο διάλογος είναι ένα από τα πολλά που μας κληροδότησε η αθηναϊκή δημοκρατία, όπου ο κάθε πολίτης θα μπορούσε να λέει την άποψή του. Η φιλοσοφία χρησιμοποιεί τον διάλογο ως μέσο επικοινωνίας και διάδοσης των θεωριών της. Ο Πλάτων μάλιστα χρησιμοποιεί τον διάλογο και στον γραπτό λόγο. Τα κόμικς και τα graphic novels έχουν δομικό στοιχείο τον διάλογο. Έτσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει μια ευκολία, ακριβώς λόγω της χρήσης του διαλόγου, στο να αναπτυχθεί η φιλοσοφία σε εικονογραφήγημα. Η φιλοσοφία είναι πρωτίστως κατανόηση και γνώση. Στο τέλος, ίσως, να είναι και ένα ωραίο ταξίδι για καινούριες ανακαλύψεις και τα graphic novels έχουν τη δυνατότητα να μας ταξιδέψουν. Έπεται συνέχεια; Ναι, ήδη από την περασμένη άνοιξη άρχισα να γράφω το σενάριο για Σωκράτη και Πλάτωνα. Αυτοί οι δύο δεν χωρίζονται, θα τους δούμε μαζί. Πάλι σε graphic novel, αλλά με άλλη μυθοπλαστική φόρμα. Η εμπειρία του Αριστοτέλη με βοήθησε πολύ στο να τολμήσω έναν διαφορετικό αφηγηματικό δρόμο. Αλέκος Παπαδάτος Πώς ήταν η συνεργασία με τον Τάσο Αποστολίδη; Αναφέρομαι κυρίως στον τρόπο δουλειάς σας. Πήρατε το τελικό κείμενο ή δουλεύατε παράλληλα; Εφαρμόσαμε… μικτή τεχνική. Ο Τάσος Αποστολίδης είχε έτοιμο ένα γερό σενάριο, για το οποίο ήταν ανοικτός σε επιπλέον ιδέες εικονογράφησης και αφήγησης. Μπήκαμε λοιπόν σε συζήτηση για το πώς θα μπορούσαμε να βελτιώσουμε την «επικοινωνία» με τον αναγνώστη. Σε αυτό το πλαίσιο, για παράδειγμα, έγινε η επιλογή του Θεόφραστου, του κολλητού του Αριστοτέλη, ως οικοδεσπότη και αφηγητή. Ο Τάσος παρέμεινε ανοιχτός σε ιδέες, αυτοσχεδιασμούς και βελτιώσεις ως και την τελευταία στιγμή. Η δουλειά έγινε με αγάπη και σεβασμό στον ήρωά μας. Σέπια και γαλάζιο τα χρώματα που κυριαρχούν ανάλογα με τον χρόνο αφήγησης. Μιλήστε μας λίγο για αυτή την επιλογή σας. Οι χρωματικοί κώδικες αυτού του τύπου χρησιμοποιούνται εκτεταμένα στο ευρωπαϊκό και στο αμερικάνικο κόμικ. Στον «Αριστοτέλη» ήταν μια κεντρική επιλογή. Πέρα όμως από τις δύο αποχρώσεις για την κωδικοποίηση του χρόνου, έγινε μια κρυφή δουλειά στο φωτισμό των χαρακτήρων και των σκηνικών με αυτές τις αποχρώσεις, ανεξάρτητα από το ίδιο το ασπρόμαυρο σχέδιο, ώστε να αποδοθεί το ντόπιο φως που όλοι ξέρουμε (και αγαπάμε). Τα τονικά κοντράστ έγιναν επίτηδες, αλλού έντονα και αλλού άτονα, για να έχουμε ευανάγνωστες συνθέσεις με ατμόσφαιρα. Να σημειώσουμε τέλος, ότι η Annie Di Donna συνέβαλε στη συνολική βελτίωση αυτής της εικόνας με το μελάνωμα των σχεδίων, διορθώνοντας συγχρόνως ανατομία και αναλογίες, μιας και τα «μολύβια» μου μερικές φορές ήταν κάπως… χύμα. Τα χρώματα-σκιές και τα πλακάτα μαύρα μπήκαν όλα στο τέλος, με βάση το τελικό της, μελανωμένο σχέδιο. Κινούμενο σχέδιο και graphic novels οι μεγάλες σας αγάπες. Επιλέγετε τελικά το graphic novel από όσο έχω διαβάσει. Ποιο το στοιχείο εκείνο που το διαφοροποιεί από το κινούμενο σχέδιο και το έχετε τόσο αγαπήσει; Μικρός ερωτεύτηκα το animation. Αυτό έμαθα, αυτό με κράτησε στον αφρό. Μετά από χρόνια επιθύμησα κάτι πιο προσωπικό. Το κόμικ αυτό ήταν πιο προσωπικό. Η μεγάλη όμως διαφορά των δύο μέσων είναι ότι το animation έχει το πάνω χέρι σαν ευρείας κατανάλωσης θέαμα, με ήχο, με κίνηση, με το εμπορικό του πλεονέκτημα, με διανομή κυριολεκτικά σε κάθε σπίτι, σε κάθε οθόνη. Είναι δουλειά συστηματοποιημένη, επαγγελματική, με τεχνολογικά μέσα κι αμείβεται καλά. Έτσι, πολλοί δημιουργοί κόμικς ή animation, εκτός από τις προσωπικές τους δουλειές, βιοπορίζονται κάνοντας συχνά και «κινούμενα σχέδια» για τη διαφήμιση, τις σειρές, τα games και ενίοτε για καλής ποιότητας μεγάλου μήκους ταινίες. Αν δεν εξαντληθείς στην πορεία, έχεις χρόνο και για καθαρά προσωπική δουλειά. Κι εγώ λοιπόν, όπως όλοι, κάνω και τα δύο συγχρόνως. Και τα δικά μου και «των άλλων». Φυσικά, παντού υπάρχει μια σοβαρή δόση δημιουργικής περιπέτειας. Σημειώστε ότι για μένα η διδασκαλία είναι μια επιπλέον δραστηριότητα που αγαπώ ιδιαίτερα. Μου αρέσει πολύ να μαθαίνω σε νέους τα κόλπα του επαγγέλματος, όπως και τη σκέψη και το ήθος, ας πούμε, που διέπουν τη δημιουργική πράξη με αυτά τα μέσα. Να έχουν μια βάση για να κάνουν κι αυτοί μια μέρα τα δικά τους. Το κάνω καιρό με εργαστήρια κι είναι σούπερ ανεβαστικό. Εν τέλει, το κόμικ σαν ανάγνωσμα είναι πιο στοχαστικό από το animation, είσαι εσύ και το βιβλιαράκι σου, το ξεφυλλίζεις, πας πίσω να ξαναδείς κάτι, είναι κάπως πιο ιδιωτική υπόθεση, πιο ζεστή η σχέση, κι επιπλέον ζητά από τον αναγνώστη μια προσπάθεια για να μπεις μέσα του. Όταν το φτιάχνεις, τα λαμβάνεις υπόψη σου αυτά. Συχνά είναι σα να στέλνεις ένα γράμμα στον αναγνώστη σου. Πηγή
  5. Η ελληνική ιστορία μέσα από το graphic novel του Soloúp Πέγκυ Κεκέ Πηγή: elculture.gr Σημαιάκια, παρελάσεις, σχολικές γιορτές, τραγούδια και ποιήματα· σε τέτοιο κλίμα κυμαίνεται η καθημερινότητα του ελληνικού λαού δύο φορές τον χρόνο, με την μια από αυτές να πλησιάζει. Με τον ερχομό της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου του 1940, μικροί και μεγάλοι έχουν την ευκαιρία να βρεθούν πιο κοντά σε μια πτυχή της ιστορίας του ελληνικού κράτους, σε μια πτυχή δηλαδή της ιστορίας τους, αναπολώντας τα τρανταχτά γεγονότα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά κυρίως δίνοντας έμφαση στον ρόλο που διαδραμάτισε η ίδια η χώρα σε αυτόν. Στο πλαίσιο της εθνικής αφύπνισης και της ενθύμησης της πολιτιστικής κληρονομιάς της ελληνικής πραγματικότητας, βρήκα την ευκαιρία να μιλήσω για ένα έργο το οποίο, με τρόπο ιδιαίτερο και προσιτό, περικλείει όλες αυτές της αξίες και τα ιδανικά που ο ελληνικός λαός με τόσο σθένος προβάλει τις παραμονές των εθνικών επετείων. Ο λόγος γίνεται για το graphic novel του ταλαντούχου πολιτικού γελοιογράφου Soloúp, με το όνομα «21: Η μάχη της πλατείας», μέσα στο οποίο παρουσιάζονται γεγονότα της άλλης μεγάλης εθνικής εορτής, του Αγώνα για την σύσταση του νέου ελληνικού κράτους, του 1821. Λίγα λόγια για τον Soloúp Πηγή: culturenow.gr Ο διακεκριμένος σκιτσογράφος, πολιτικός γελοιογράφος και δημιουργός κόμικς, Αντώνης Νικολόπουλος είναι πλέον περισσότερο γνωστός με το όνομα Soloúp, με το οποίο υπογράφει τα έργα του ήδη από τα φοιτητικά του χρόνια. Με σπουδές στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και αισθητή παρουσία στο Πανεπιστήμιο του Αιγαίου ως διδάκτωρ μα και μεταδιδακτορικός ερευνητής, ο Soloúp μετρά μια σημαντική σειρά από κόμικς και γελοιογραφίες σε γνωστά περιοδικά και εφημερίδες, μα και graphic novels, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και το «Αϊβαλί», ένα μεγάλης εμβέλειας έργο που πραγματεύεται με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο τα γεγονότα της Μικρασιατικής καταστροφής, δημοσιευμένο το 2014 από τις εκδόσεις Κέδρος, και στο οποίο απονέμεται σημαντικός αριθμός βραβείων. Το βασικό στοιχείο των έργων του βασίζεται γύρω από την παρουσίαση της πραγματικότητας μέσω εικόνων, φωτογραφιών και σκίτσων, εντάσσοντάς την σε ένα ευρύτερο πλαίσιο μυθοπλασίας, όπως βλέπουμε στο «Αϊβαλί» (Κέδρος, 2014), στο «Ο Συλλέκτης: Έξι διηγήματα για έναν κακό λύκο» (Ίκαρος, 2018) και στο «21: Η μάχη της πλατείας» (Ίκαρος, 2021). Μερικά ακόμη από τα έργα του είναι: Τα ελληνικά comics (Τόπος, 2012), Βαβέλ, Γαλέρα (κόμικς) κ.ά. «21: Η μάχη της πλατείας» Πηγή: www.kathimerini.gr Πόσα ξέρουν οι Έλληνες για τον Αγώνα του ’21; Πώς οι γνώσεις αυτές θα μεταφερθούν στις επόμενες γενιές και πώς η ελληνική ιστορία θα γίνει πιο προσιτή σε μικρούς και μεγάλους; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που έθεσαν τις βάσεις για τη δημιουργία του graphic novel που με τόση επιτυχία εκδόθηκε από τις εκδόσεις Ίκαρος το 2021, στα πλαίσια των διακοσίων χρόνων από την ελληνική επανάσταση. Η ιδέα έπεσε στο τραπέζι ήδη από το 2017 οπότε και ξεκίνησαν οι διεργασίες για το σημαντικό αυτό έργο, το οποίο πήρε τεράστιες διαστάσεις. Μέσα από διεξοδικές έρευνες, σε ένα πεδίο αχανές, μέσα από αφηγήσεις ανθρώπων που έζησαν την επανάσταση και άλλων που την μελέτησαν με προσοχή, μέσα από ομιλίες, εικόνες και κάθε είδους πηγή που είναι προσιτή, ο Soloúp με την σημαντική βοήθεια των συνεργατών του, φρόντισαν να μη λείψει κανείς από το βιβλίο· ήρωες, αντιήρωες, φιλέλληνες και οπλαρχηγοί, Φαναριώτες, κοτζαμπάσηδες, Έλληνες, Τούρκοι και όσοι άλλοι πήραν μέρος στα γεγονότα, απλώνονται στις σελίδες αυτού του graphic novel και παρουσιάζουν την ιστορία με μια αλλιώτικη μορφή. Πηγή: elculture.gr Σκοπός των δημιουργών ήταν να γίνει μια άρρηκτη σύνδεση του παρόντος με το παρελθόν, να μπορέσει κανείς να δει τα γεγονότα υπό το πρίσμα του σήμερα ώστε να αποκτήσει μια πιο σφαιρική άποψη για την ιστορία. Για το λόγο αυτό, η αφήγηση ξεκινά σε παροντικό χρόνο, στην πλατεία μπροστά από το άγαλμα του Κολοκοτρώνη, από έναν γέρο άστεγο ο οποίος μιλά για τα γεγονότα του 1821, και με αποδέκτη ένα νεαρό κορίτσι, στα μάτια του οποίου ζωντανεύουν οι μορφές, οι μάχες και τα γεγονότα. Το βιβλίο χωρίζεται σε 21 κεφάλαια, τα οποία εντάσσονται σε 5 ευρύτερες κατηγορίες (Πλατεία, Χατζάρια, Σεργούνι, Ήρωες, Γκιλοτίνα), ενώ στο παράρτημά του μπορεί κανείς να βρει τη διαδικασία εκπόνησης του έργου, τη σκέψη γύρω από τη δημιουργία του, καθώς και σημαντικά στοιχεία για κάθε μια από τις ιστορίες που συμπεριλαμβάνονται. Έχοντας τεθεί υπό την αιγίδα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, μα και με την αμέριστη υποστήριξη του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας και τη συμβολή του Πανεπιστημίου του Αιγαίου, πρόκειται για ένα graphic novel πολλά υποσχόμενο και δικαίως διαδεδομένο. «Ιστορίες πολλών ανθρώπων, η Ιστορία μας.» (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) Πηγή: www.kathimerini.gr Η ανδρεία και η ρωμιοσύνη των Ελλήνων προβάλλεται με κάθε ευκαιρία από τον λαό, με κύριους φορείς τις εθνικές μας επετείους· οι δυο αυτές ημερομηνίες (25 Μαρτίου 1821 και 28 Οκτωβρίου 1940) είναι χαραγμένες στην ψυχή και στο μυαλό κάθε ανθρώπου ήδη από την νηπιακή μας ηλικία. Ωστόσο, σε τελική ανάλυση, είναι χρέος μας ως άνθρωποι να κάνουμε ένα βήμα πίσω προκειμένου να δούμε τα πράγματα με σφαιρικότητα και αμεροληψία, λαμβάνοντας υπόψη μια μαζική μορφή της ιστορίας, ένα διευρυμένο όλον και όχι τα μερικά και συχνά διαδεδομένα μέρη. Η ιστορία μας, ή μάλλον καλύτερα η ιστορία ολόκληρου του κόσμου, είναι μια συνέπεια συλλογικής προσπάθειας, σειρές από γεγονότα, αμέτρητοι άνθρωποι, μάχες, τραγούδια και πολιτισμοί, στο πέρασμα των χρόνων συναντιούνται και μπερδεύονται. Το να περιορίσει λοιπόν κανείς την ιστορία σε μια μόνο πλευρά της μπορεί μονάχα να τη φθείρει και να την υπονομεύσει, άλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε πως «Ιστορίες πολλών ανθρώπων είναι η Ιστορία μας». Πηγή
  6. «Αριστοτέλης»: Το graphic novel ως ένα ιδανικό σύγχρονο μέσο για να μιλήσουμε για τη φιλοσοφία ' Σύνταξη: Φούλη Ζαβιτσάνου Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Ίκαρος το graphic novel «Αριστοτέλης» που εξιστορεί μέσα από τα κείμενα του Τάσου Αποστολίδη και την εικονογράφηση του Αλέκου Παπαδάτου τη ζωή και τη σκέψη του φιλοσόφου που έχει ασκήσει όσο κανένας άλλος συνεχή επίδραση στην ιστορία του ανθρώπινου πνεύματος: από το φιλοσοφικό στοχασμό ως την επιστήμη και από τη λογική ως την πολιτική φιλοσοφία. Ο «Αριστοτέλης» ως graphic novel οφείλει την ύπαρξή του σε «δύο τύχες» όπως αναφέρει ο καταξιωμένος συγγραφέας σεναρίων κόμικς, Τάσος Αποστολίδης, στην συνέντευξή που έδωσαν οι δυο δημιουργοί για το βιβλίο στην εκπομπή «Αποτύπωμα» της Φωνής της Ελλάδας με τη Φούλη Ζαβιτσάνου. Η πρώτη «τύχη» ήταν η συνεχής παρακολούθηση και συμμετοχή στις εκδηλώσεις και διαλέξεις που πραγματοποιήθηκαν στην πόλη του, τη Θεσσαλονίκη, για τον εορτασμό του «Επετειακού Έτους Αριστοτέλη» (2016) με το οποίο η διεθνής κοινότητα τίμησε τα 2.400 χρόνια από τη γέννησή του (Στάγειρα 384 – Χαλκίδα 322 π.Χ). «Οι φιλόσοφοι γύριζαν πάρα πολλά χρόνια στο μυαλό μου. Όταν εκείνη τη χρονιά είδα το ενδιαφέρον που συγκεντρώνει παγκοσμίως ο Αριστοτέλης και τα θέματα του, αποφάσισα να ξεκινήσω με αυτόν» λέει χαρακτηριστικά. Η δεύτερη «τύχη» ήταν η διαθεσιμότητα του «καταλληλότερου συνεργάτη στον πλανήτη», του Αλέκου Παπαδάτου, του οποίου το ταλέντο και η αναγνωρισμένη εικονογραφική δεινότητα συνδυάζονταν με την εμπειρία του σε κόμικς με φιλοσοφικό θέμα («Logicomix», Ίκαρος, 2011) αλλά και στην εικονογράφηση της αρχαιοελληνικής εποχής («Δημοκρατία», Ίκαρος, 2016). Ο Αριστοτέλης του Αλέκου Παπαδάτου δεν αναπαράγει το κλισέ της αρχετυπικής, αποστασιοποιημένης και σκυθρωπής κάπως μορφής του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου που έχουμε συνηθίσει. Είναι ένας χαρακτήρας με σάρκα και οστά, «ένας άνθρωπος με ευαισθησίες, με το χιούμορ του, με τα νεύρα του» όπως μας αναφέρει ο εικονογράφος για να προσθέσει πως η πρόκληση για αυτόν ήταν να δημιουργήσει έναν αντιήρωα. Η γήινη και αξιαγάπητη μορφή του Αριστοτέλη λειτουργεί καταλυτικά στην διαδικασία ταύτισης του αναγνώστη με τον χαρακτήρα και την περιπέτεια της ζωή του που ξετυλίγεται μυθιστορηματικά «γνωρίζοντας» μας τους τόπους και τους ανθρώπους που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε αυτήν: ο καλός του φίλος και συνεχιστής του έργου του στο Λύκειο, Θεόφραστος, που σε αντίθεση με τον μικροκαμωμένο και κάπως νευρικό Αριστοτέλη είναι ένας «σοφός και γλυκός γίγαντας», η «βουδιστική» και χιουμοριστική μορφή του πάντα ανεκτικού Πλάτωνα στην Ακαδημία, η στοργική και αφοσιωμένη ψυχή τε και σώματι σε αυτόν Πυθιάδα, και τόσες άλλες μορφές που έχει φιλοτεχνήσει το πενάκι του Αλέκου Παπαδάτου σε αγαστή συνεργασία και αλληλοϋποστήριξη με το σενάριο του Τάσου Αποστολίδη. Ταυτόχρονα με την περιπέτεια της ζωής του όμως γνωρίζουμε και τη μεγάλη περιπέτεια της σκέψης του καθώς το βιβλίο καλύπτει με απλή και κατανοητή γλώσσα ένα μεγάλο φάσμα της φιλοσοφικής θεωρίας του Αριστοτέλη (τη λογική, την οντολογία, τη φυσική θεωρία, την βιολογία, την πολιτική, την ηθική). Σε ένα στιγμιότυπο από τη ζωή του στην Αθήνα τον βλέπουμε να αναφέρεται στον ίδιο το σκοπό της φιλοσοφίας, όταν σε μια από τις ανοικτές του διαλέξεις προτρέπει τον λαό της πόλης να φιλοσοφεί λέγοντάς του ότι «την φιλοσοφία δεν την χρειαζόμαστε για να ζούμε αλλά για να ζούμε καλύτερα». Εκτός από την «καρτουνίστικη» όπως αναφέρει ο Αλέκος Παπαδάτος μορφή του Αριστοτέλη και την απλή και κατανοητή γλώσσα με την οποία κάνει προσιτή τη φιλοσοφική του θεωρία ο Τάσος Αποστολίδης (σαφώς μετά από μακροχρόνια και εμβριθή μελέτη), καθοριστικό στοιχείο για την ιδιοσυγκρασία αυτής της αφήγησης είναι το πηγαίο χιούμορ των δημιουργών του. Χιούμορ που συνδέει καθημερινά στιγμιότυπα με φιλοσοφικές αναλύσεις, πρόσωπα με καταστάσεις αλλά και τον αρχαίο κόσμο με το σήμερα, κάνοντας την αφήγηση να ρέει απολαυστικά. «Το χιούμορ είναι σοφία» μας λέει ο Τάσος Αποστολίδης που θεωρεί το graphic novel ως ένα ιδανικό, σύγχρονο μέσο για να μιλήσουμε για τη φιλοσοφία καθώς βασίζεται στο διάλογο και στην εικόνα και μας δίνει μοναδικές εκφραστικές δυνατότητες. Ο «Αριστοτέλης» πάντως αποδεικνύει τη θεωρία του! Συνδυάζοντας μοναδικά την μυθιστορηματική πλοκή, την εικόνα και το λόγο κάνει τον αναγνώστη να μαθαίνει με διασκεδαστικό και ουσιαστικό τρόπο για την εποχή, τη ζωή και το έργο του μεγάλου φιλοσόφου και πιθανώς να αναστοχάζεται πάνω στα καίρια ερωτήματα που έθεσε και που μας απασχολούν ιδιαίτερα και σήμερα. Ακούστε εδώ ολόκληρη τη συνέντευξη: Πηγή
  7. Πώς είναι να διαβάζεις Αριστοτέλη σε graphic novel; «Πολλά από τα προβλήματα που μας βασανίζουν σήμερα οφείλονται στο γεγονός ότι έχει χαθεί το μέτρο». Τάσος Αποστολίδης/Αλέκος Παπαδάτος/Εκδόσεις Ίκαρος Ένας μαθηματικός και ένας σκιτσογράφος συνεργάστηκαν υπομονετικά επί οκτώ χρόνια για να μας δώσουν μια πολύ ενδιαφέρουσα, ευχάριστη και ευκολονόητη περιήγηση στον μεγάλο Σταγειρίτη και στη σκέψη του Ελευθερία Κόλλια Δεν ανήκει στα mainstream κόμικς, διαθέτει όμως τον δικό του υπερήρωα. Μην μπερδευτείτε αναζητώντας «μούσκουλα», κόκκινες μπέρτες και υπερμεγέθη μονογράμματα στο στήθος, α λα Σούπερμαν. Το νέο graphic novel που συνυπογράφουν ο Τάσος Αποστολίδης (κείμενο) και ο Αλέκος Παπαδάτος (graphics) και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος έχει θέμα τον Αριστοτέλη, τον μεγάλο φιλόσοφο από τα Στάγειρα της Χαλκιδικής, με αποτύπωμα σκέψης – παρακαταθήκη για την ανθρωπότητα. Έχετε ακούσει για την ευδαιμονία ως ύψιστο αγαθό της ζωής; Έχετε διαβάσει για το «Πρώτο κινούν ακίνητο»; Το βιβλίο –που έχει εκδοθεί ήδη και από τον οίκο Dargaud/Νταργκό στα γαλλικά - αναπτύσσει τις θεωρίες του Αριστοτέλη, με διάθεση ανατρεπτική, με απλή γλώσσα και πολύ χιούμορ, όπως μόνο τα κόμικς και τα graphic novels μπορούν. Δεν ήταν εύκολη η εκλαΐκευση δυσνόητων φιλοσοφικών εννοιών, ούτε η οριοθέτηση του αριστοτελικού σύμπαντος σε 221 σελίδες. Επετεύχθη, ύστερα από έρευνα – συγγραφή επτά ολόκληρων ετών. Ο Τάσος Αποστολίδης μιλά στο Protagon για την δύσκολη αναμέτρηση με τον εαυτό του, την υπέρβαση των προσωπικών ορίων του στο εκδοτικό αυτό εγχείρημα: ο Αριστοτέλης έγινε βιβλίο, αφού κατάφερε να «νικήσει» τον Πλάτωνα και τον Σωκράτη, και επελέγη ως ο πιο δύσκολος. «Όσο το μυαλό μου δουλεύει…», λέει σκωπτικά ο κ. Αποστολίδης. «Η αλήθεια είναι ότι είχα στον νου μου και τους τρεις φιλοσόφους, τους μελετούσα παράλληλα. Είμαι μαθηματικός, ως εκ τούτου καταπιάνομαι με ζητήματα που άπτονται φιλοσοφικών εννοιών, μου ασκούσαν ανέκαθεν και μια προσωπική έλξη. Κι όταν ήλθε το 2016, έγιναν μαγικά πράγματα… Ένα από αυτά ήταν ότι η Ουνέσκο αφιέρωσε το έτος στον Αριστοτέλη, ως επετειακό, για τα 2.400 χρόνια από τη γέννησή του. Γοητεύθηκα από το πόσοι άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη ασχολούνται με τα θέματα του Αριστοτέλη – τέθηκαν σε αμφισβήτηση κάποια πράγματα μετά την Αναγέννηση, αλλά η αξία τους είναι πια αδιαμφισβήτητη». Ορυμαγδός συζητήσεων και διαλέξεων, βουτιά στη βιβλιογραφία, αλλά και στα πρακτικά του συνεδρίου που οργάνωσε το Διεπιστημονικό Κέντρο Αριστοτελικών Μελετών του ΑΠΘ, με αφορμή την επέτειο για τον μεγάλο Σταγειρίτη. Το σενάριο γράφτηκε τρεις φορές. Ο Αλέκος Παπαδάτος –εκ των συντελεστών του «Logicomix» και της «Δημοκρατίας», επιτυχιών που έχουν μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες– «ήλθε» για να κάνει το σκίτσο, το lettering (την παράθεση των κειμένων στη σελίδα), αλλά και να χρωματίσει σεναριογραφικά με τις δικές του ανάλαφρες πινελιές χώρους και συμπεριφορές. «Η βασική πρόκληση ; Το πώς ένα ιστορικού επιπέδου σενάριο, αρκετά βαρύ τόπους-τόπους, θα μπορούσε να είναι προσβάσιμο από το ευρύ κοινό, πώς θα μπορούσε να αποδοθεί ευχάριστα, απλά, διασκεδαστικά», εξηγεί ο ίδιος σε ερώτηση του Protagon, σημειώνοντας ότι οι συντελεστές δεν υπήρξαν φειδωλοί με το κείμενο – πέραν αυτού που υπάρχει στα κλασικά μπαλόνια των κόμικς, παρατίθεται κείμενο επεξηγηματικό για το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο της εποχής, ώστε να μην υπάρχουν «τρύπες» στην αφήγηση. «Στον Αριστοτέλη, δεν ακολουθήσαμε την υφιστάμενη τάση, τη μόδα στα κόμικς, το περιορισμένο κείμενο δηλαδή. Αν υποκύπταμε, κινδυνεύαμε να πέσουμε στην παγίδα μιας εκλαΐκευσης εκτός ορίων». Λίαν ενδιαφέρον στοιχείο της έκδοσης είναι ότι ο φιλόσοφος εμφανίζεται «σάρκινος», κάθε άλλο παρά άτεγκτος Η εικαστική δυσκολία ήταν υψηλού επιπέδου. «Χώροι, σκηνικά, κοστούμια, απαιτούσαν μελέτη», προσθέτει ο κ. Παπαδάτος. «Τα κινούμενα αντικείμενα αλλάζουν από μέρος σε μέρος, από εποχή σε εποχή. Το παλάτι του Φιλίππου στη Μακεδονία, με τον πωρόλιθο, δεν είχε φερ΄ειπείν καμία σχέση με το αθηναϊκό περιβάλλον». Άσπρο – μαύρο και δυο σέπια σε φόντο μπεζ, αυτά είναι τα βασικά χρώματα του βιβλίου. Με σέπια έχει αποδοθεί το παρελθόν, ενώ το παρόν, οι αφηγήσεις, απεικονίζονται με μπλε. «Παρόμοια εικαστική προσέγγιση είχα σε ένα τετρασέλιδο κόμικ, που αποτύπωνε μια ιστορία του πατέρα μου, με θέμα την Κατοχή και τίτλο «Η καπαρντίνα». Αυτό είδε ο Νταργκό (επικεφαλής του ομώνυμου εκδοτικού οίκου στη Γαλλία) και του άρεσε». Λίαν ενδιαφέρον στοιχείο της έκδοσης είναι ότι ο φιλόσοφος εμφανίζεται «σάρκινος», κάθε άλλο παρά άτεγκτος, στα μέτρα μιας αυθεντίας χωρίς αβεβαιότητες, σκαμπανεβάσματα, ανησυχίες. Με προσωπική ζωή, με αυτοεξορίες, με περιπέτειες ως Μακεδόνας «μέτοικος» στην Αθήνα αλλά και με τιμές. Το – ορατό στον αναγνώστη– αποτέλεσμα είναι άποψη, τελικά, των συντελεστών – και όχι μόνο για τον μεγάλο πρωταγωνιστή του βιβλίου. Το ομολογεί ο κ. Παπαδάτος: «Προσπαθήσαμε γενικότερα να εξανθρωπίσουμε τις φιγούρες, να μη θυμίζουν μαρμάρινες προτομές, με κύριο χαρακτηριστικό την αυστηρότητα». To εξώφυλλο του graphic novel που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος Έχουμε και λέμε: καλοδουλεμένο σενάριο, διαυγείς νοηματοδοτήσεις, διάθεση φωτεινή. Ποιος κυρίως θα το διαβάσει; Ή, μάλλον: σε ποιους απευθύνεται ένα τέτοιο βιβλίο; «Στους νέους, σίγουρα, από 16 – 17 και πάνω, χωρίς όριο», λέει ο κ. Αποστολίδης. «Στους φιλοσοφίζοντες, σε εκείνους που αναζητούν απαντήσεις σε θέματα Φιλοσοφίας, Ψυχολογίας. Στους κάθε λογής περίεργους που θα το πιάσουν στα χέρια τους –αυτοί είναι πολλοί, και προσωπικά με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα. Στους εκπαιδευτικούς, τους διδάσκοντες Μαθηματικά, Φιλοσοφία… Όταν βρέθηκε ο Αλέκος ο Παπαδάτος κάποια στιγμή στις Βρυξέλλες, πήγε ένας νέος και τον βρήκε. “Σπούδασα Φιλοσοφία”, του είπε, “αλλά αν είχα αυτό το βιβλίο από το πρώτο έτος, θα μου είχαν απαντηθεί ερωτήματα που με ταλάνιζαν για χρόνια”. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο κομπλιμέντο …». Δεν χρειάζεται να έχει διαβάσει κανείς τα «Ηθικά Νικομάχεια», τα «Πολιτικά», το «Περί Ερμηνείας», για να αντιληφθεί ότι με την αναπαραγωγή του αριστοτελικού κοσμοειδώλου, επαναδιατυπώνεται μια πρόταση για τα δημόσια πράγματα –και δη σε καιρούς χαλεπούς, με συμφορές και κακές ειδήσεις. Ο κ. Αποστολίδης εξηγεί: «Ο Αριστοτέλης στην Ηθική του εντοπίζει την ευδαιμονία του πολίτη, άμεσα συνδεδεμένη με την ευημερία της Πολιτείας. Και ευδαίμων μπορεί να είναι κάποιος μόνο αν ακολουθεί τη “μεσότητα”, μακριά από τα δυο άκρα. Πολλά από τα προβλήματα που μας βασανίζουν σήμερα οφείλεται στο γεγονός ότι έχει χαθεί το μέτρο». Tο προφίλ των συντελεστών O Τάσος Αποστολίδης γράφει σενάρια και διασκευάζει σε κόμικς κλασικά έργα της αρχαιότητας από τη δεκαετία του ’80 («Οι Κωμωδίες του Αριστοφάνη», «Οδύσσεια», «Αντιγόνη», «Ιφιγένεια», «Μύθοι Αισώπου», «Ολυμπιακοί Αγώνες στην Αρχαία Ελλάδα»), συνεργαζόμενος με κορυφαίους Έλληνες σχεδιαστές. Ειδικά οι διασκευές των 11 κωμωδιών του Αριστοφάνη έχουν ξεπεράσει σε πωλήσεις στην Ελλάδα το ένα εκατομμύριο αντίτυπα. Από τα 32 βιβλία του, επτά έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τρία στα γαλλικά, δύο στα γερμανικά, δύο στα τουρκικά και ένα στα κινέζικα. Ο Αλέκος Παπαδάτος ασχολείται από το 2003 με τα κόμικς και την εικονογράφηση. Σχεδίασε το «Logicomix» (το 2008) σε κείμενο του Απόστολου Δοξιάδη, και τη «Δημοκρατία» (το 2015) με τον συγγραφέα και σεναριογράφο Αβραάμ Κάουα. Το πρώτο έχει εκδοθεί σε 27 γλώσσες, το δεύτερο σε 11. Συνεργάζεται ως δημιουργός κόμικς με το μηνιαίο γαλλικό περιοδικό «Historia», και ως εικονογράφος με την μηνιαία επιθεώρηση βιβλίου «The Books’ Journal» – έχει σχεδιάσει όλα τα εξώφυλλα. Πηγή
  8. «Αριστοτέλης» | Παρουσίαση του νέου graphic novel των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου στην αλυσίδα πολιτισμού IANOS στην Αθήνα Την Τετάρτη 2 Νοεμβρίου στις 20:30 οι εκδόσεις Ίκαρος και η αλυσίδα πολιτισμού IANOS σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου graphic novel των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου, Αριστοτέλης. Θα μιλήσουν: ο Τάσος Αποστολίδης, σεναριογράφος, ο Βασίλης Κάλφας, ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφίας του ΑΠΘ, ο Αλέκος Παπαδάτος, δημιουργός κόμικς – εικονογράφος, και ο Γιάννης Παπαδόπουλος, δημοσιογράφος στην «The Books’ Journal» και την «Athens Voice». Σταδίου 24, Αθήνα, 10564 | Τ. 210 32 17 917 Πηγή
  9. «Αριστοτέλης» | Παρουσίαση του νέου graphic novel των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου στην αλυσίδα πολιτισμού IANOS στην Αθήνα Την Τετάρτη 2 Νοεμβρίου στις 20:30 οι εκδόσεις Ίκαρος και η αλυσίδα πολιτισμού IANOS σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου graphic novel των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου, Αριστοτέλης. Θα μιλήσουν: ο Τάσος Αποστολίδης, σεναριογράφος, ο Βασίλης Κάλφας, ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφίας του ΑΠΘ, ο Αλέκος Παπαδάτος, δημιουργός κόμικς – εικονογράφος, και ο Γιάννης Παπαδόπουλος, δημοσιογράφος στην «The Books’ Journal» και την «Athens Voice». Σταδίου 24, Αθήνα, 10564 | Τ. 210 32 17 917
  10. «Ο Αριστοτέλης είναι σύγχρονός μας, επειδή είναι διαχρονικός» | Συνέντευξη του Τάσου Αποστολίδη και του Αλέκου Παπαδάτου στην εφημερίδα «Τα Νέα» Ο σεναριογράφος Τάσος Αποστολίδης και ο εικονογράφος Αλέκος Παπαδάτος μιλούν στο Βιβλιοδρόμιο και τον Δημήτρη Δουλγερίδη για τη δημιουργία του graphic novel Αριστοτέλης, την εκλαΐκευση, τη νέα γλώσσα των μέσων. Αυτός ο Αριστοτέλης μοιάζει και δεν μοιάζει με τον φιλόσοφο της Ιστορίας. Διδάσκει τις ίδιες έννοιες, αμφισβητεί εξίσου τα άκρα - αναζητώντας παντού τη «μεσότητα» -, μπαίνει στον κύκλο της Ακαδημίας, ιδρύει το δικό του Λύκειο. Την ίδια στιγμή, είναι ανοιχτός στην εκλαΐκευση, δανείζεται το χιούμορ των συνομιλητών του, εισάγει επαγωγικούς συλλογισμούς παρατηρώντας πανέμορφες χορεύτριες, «αποδέχεται» διάφορους αναχρονισμούς, αν οι τελευταίοι συμβάλλουν στην πρόοδο της αφήγησης. Είναι ο «Αριστοτέλης» που έγραψε ο βετεράνος Τάσος Αποστολίδης και εικονογράφησε ο Αλέκος Παπαδάτος (του «Logicomix» και της «Δημοκρατίας») σε μορφή graphic novel - ή «μυθιστορηματική εικονογράφηση», όπως θέλει ο σεναριογράφος. Με αφηγηματικό «οδηγό» τον μαθητή του Θεόφραστο και συνεχή φλας μπακ τα επεισόδια μιας συναρπαστικής ζωής εξελίσσονται από την Αθήνα ως τη Λέσβο, από την Πέλλα και τη Μίεζα ως τους Δελφούς και τέλος τη Χαλκίδα. Ο σεναριογράφος και ο εικονογράφος, που έχουν συνεργαστεί στην εφημερίδα της Θεσσαλονίκης «Εγνατία» το 1982, μίλησαν στο Βιβλιοδρόμιο για τη δημιουργία του κόμικ. Τάσος Αποστολίδης: «Ο Αριστοτέλης είναι σύγχρονός μας, επειδή είναι διαχρονικός» Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που, κατά την άποψή σας, μπορούσαν να μεταμορφώσουν εξαρχής τον Αριστοτέλη σε συναρπαστικό ήρωα graphic novel; Η συναρπαστική (άγνωστη) ζωή του. Το 17χρονο ετταρχιωτόπουλο από τα Στάγειρα της Μακεδονίας που κατεβαίνει στην Αθήνα για να σπουδάσει στην Ακαδημία, είχε ήδη διαβάσει τους πρώιμους διαλόγους του Πλάτωνα! Στα είκοσι χρόνια παραμονής του στην Ακαδημία, ως μαθητής και αργότερα ως δάσκαλος, διακρίνεται για τον τρόπο σκέψης, το θάρρος να διατυπώνει τις απόψεις του, τα πολλά επιστημονικά του ενδιαφέροντα, τις έρευνες και την πολυμάθειά του. Ως «μέτοικος» Μακεδόνας στην Αθήνα αντιμετώπισε εκφοβισμούς, απειλές, αυτοεξορίες, αλλά και τιμές που του επιφυλάχτηκαν για το έργο και την προσωπικότητά του. Η συναρπαστική πνευματική του δραστηριότητα. Ο Jonathan Barnes, καθηγητής της Αρχαίας Φιλοσοφίας στα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και της Γενεύης, είπε: «Κανένας πριν από τον Αριστοτέλη δεν είχε συνεισφέρει τόσο πολύ στη γνώση και κανένας ύστερα από αυτόν δεν μπορεί να φιλοδοξεί να συναγωνιστεί τα επιτεύγματά του». Ο Αριστοτέλης μεταμόρφωνε σε φιλοσοφικές θεωρίες τις εμπειρίες και τις πεποιθήσεις τού μέσου ανθρώπου. Στοιχεία που δεν επηρεάζονται από την εποχή, τον τόπο ή την πνευματικότητα των κοινωνιών. Γι’ αυτό οι θεωρίες του έγιναν αποδεκτές από πολλούς διαφορετικούς λαούς, πολιτισμούς και θρησκείες, υπηρέτησαν διαχρονικές ανθρώπινες αξίες και είναι πάντα επίκαιρες. Η αφήγηση ξεκινάει με μια γοητευτική υπόθεση του Θεόφραστου και συνεχίζει με ένα φλασμπάκ. Ποιος ήταν ο πυρήνας της έμπνευσης για το πώς έπρεπε να στηθεί και να αναπτυχθεί το graphic novel; Η μυθοπλασία χρειαζόταν έναν αφηγητή. Αυτός βρέθηκε στο πρόσωπο του Θεόφραστου: φίλου, συνεργάτη και συνεχιστή του έργου του Αριστοτέλη στο Λύκειο. Ο Θεόφραστος, με διάσπαρτες σκηνές «παρόντος χρόνου», παράλληλα με τη διδασκαλία, διηγείται στους μαθητές του όσα έμαθε, είδε και έζησε κοντά στον μεγάλο Σταγειρίτη. Αυτές οι διηγήσεις σε φλασμπάκ (σκηνές «παρελθόντος χρόνου») είναι ουσιαστικά το κυρίως έργο. Το σενάριο στηρίζεται σε τρεις άξονες: στη βιογραφία του Αριστοτέλη, στην παρουσίαση των βασικών θεωριών του και στην περιγραφή - με αφηγηματικούς εγκιβωτισμούς - της κοινωνικοπολιτικής κατάστασης της εποχής που, ως ένα σημείο, συνέβαλε στη διαμόρφωση του έργου του φιλοσόφου. Από πότε ξεκινήσατε μια πιο συστηματική έρευνα στη βιβλιογραφία για να φιλτράρετε τις πληροφορίες και να καταλήξετε στο σενάριο; Ύστερα από περίπου πέντε χρόνια συνεργασίας με τον Γιώργο Ακοκαλίδη - η δεύτερη μετά τις «Κωμωδίες του Αριστοφάνη» -, το 2012 εκδόθηκε από το Μεταίχμιο η ομηρική μας «Οδύσσεια» σε graphic novel. Ήταν τότε που μου ήρθε η ιδέα να καταπιαστώ με τους Σωκράτη, Πλάτωνα, Αριστοτέλη. Ως το 2016 έψαχνα βιβλιογραφίες, με τη βοήθεια φίλων φιλολόγων, μελετούσα, αλλά δεν είχα ακόμη καταλήξει με ποιον φιλόσοφο ήθελα να ξεκινήσω. Από σύμπτωση το 2016 συμπληρώνονταν 2.400 χρόνια από τη γέννηση του Αριστοτέλη και η UNESCO το ανακήρυξε Επετειακό Έτος Αριστοτέλη. Στο πλαίσιο αυτό, το Διεπιστημονικό Κέντρο Αριστοτελικών Μελετών του ΑΠΘ διοργάνωσε πλήθος εκδηλώσεων, μεταξύ των οποίων και διαλέξεις από διακεκριμένους αριστοτελιστές από την Ελλάδα και όλο τον κόσμο. Τις παρακολούθησα, γοητεύτηκα μαθαίνοντας ακόμη περισσότερα για τον Αριστοτέλη, το έργο του και κυρίως πόσο πολλά από αυτά που εκείνος πρωτοείπε απασχολούν και σήμερα τις επιστήμες, αλλά και τις κοινωνίες γενικότερα. Τότε αποφάσισα να αρχίσω από τον Σταγειρίτη. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς μίλησα για πρώτη φορά για την ιδέα μου στον Αλέκο Παπαδάτο, του οποίου μόλις είχε εκδοθεί η «Δημοκρατία» (Ίκαρος), με συνεργάτη τον Αβραάμ Κάουα, και ήταν, ευτυχώς, διαθέσιμος! Ως το 2019 εγώ δούλευα την πρώτη γραφή του σεναρίου και ο Αλέκος έκανε τα πρώτα σχεδιάσματα των χώρων και των χαρακτήρων. Το έργο ολοκληρώθηκε την περασμένη άνοιξη. Στην «ενδεικτική βιβλιογραφία» που υπάρχει στην έκδοση του Ικάρου αναφέρονται 24 ελληνικές και 14 ξενόγλωσσες εκδόσεις που αποτέλεσαν το πολύτιμο πρωταρχικό υλικό μου. Στη σελ. 81 υπάρχει η αναφορά στον πίνακα του Ραφαήλ. Στη σελ. 166, το «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία», θέλατε από την αρχή να συνεχίσετε την ευρηματική παράδοση των κόμικς του Αριστοφάνη με τις χρονικές γέφυρες και τους δημιουργικούς αναχρονισμούς; Ο Αριστοφάνης προσφέρεται για «χρονικές γέφυρες» ακριβώς γιατί τα θέματά του σχολιάζουν την τότε αθηναϊκή πραγματικότητα που έχει πολλές ομοιότητες με τη σύγχρονη εποχή και έτσι δημιουργεί την πρόκληση να τολμήσει κανείς «δημιουργικούς αναχρονισμούς». Με τον Αριστοτέλη τα πράγματα είναι διαφορετικά: η φιλοσοφία μελετάει την πραγματικότητα, αλλά προχωρεί παραπέρα, δηλαδή στο πώς θα μπορούσε ή θα έπρεπε να είναι η πραγματικότητα. Εδώ πρέπει να δοθούν ορισμοί, να αναλυθούν έννοιες, να αναπτυχθούν θεωρίες, ναι μεν με τρόπο απλό και κατανοητό, αλλά - αναπόφευκτα - κάποια στιγμή το κλίμα βαραίνει. Τότε επιστρατεύεται το χιούμορ: η αναφορά στον Ραφαήλ, το γνωστό «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» ως δελφικό παράγγελμα ή ο «Κύκλος των Χαμένων Στοχαστών», όπως και πολλά άλλα, που ξαφνιάζουν ευχάριστα, ελπίζω, τον αναγνώστη ως κωμικές σφήνες και αποφορτίζουν την κατάσταση! Η «μεσότητα», η φιλοσοφία ως «απαντήσεις στις ερωτήσεις των παιδιών» και φυσικά οι ηθικές αρετές μένουν ως απόηχος όταν τελειώνει κανείς την ανάγνωση. Τι θέλατε να μείνει από τη σκέψη του Αριστοτέλη μετά την αφήγηση; Ο σύγχρονος τρόπος παρουσίασης της φιλοσοφικής σκέψης αναζητά τρόπους ώστε να είναι πιο απλός και φιλικός προς το κοινό και εντοπίζει θέματα που αγγίζουν τον κάθε άνθρωπο στην καθημερινότητά του, ώστε ο καθένας, αν προσπαθήσει, να μπορεί να ανακαλύψει μέσα του έναν μικρό φιλόσοφο. Η φιλοσοφία είναι κατανόηση και γνώση. Ως θεωρία αναζητά την αλήθεια, ως πράξη είναι οδηγός ζωής και ίσως στο τέλος να είναι κι ένα ωραίο ταξίδι για καινούργιες ανακαλύψεις... Και το graphic novel έχει τη δυνατότητα να μας ταξιδέψει! Αν ένας μαθητής Γυμνασίου εξέφραζε τη δυσπιστία του ως προς την ανάγνωση του graphic novel λόγω του «δύσκολου» ονόματος «Αριστοτέλης», τι θα του λέγατε για να πειστεί ότι αξίζει μια προσπάθεια; θα μπορούσε να είναι ο Αριστοτέλης ένας σύγχρονός μας; Θα του έλεγα ότι ο Αριστοτέλης είναι το Internet της αρχαιότητας! Αστειεύομαι!.. Πρέπει πρώτα να δούμε γιατί ο μαθητής θεωρεί δύσκολο τον Αριστοτέλη, όπως και τη φιλοσοφία γενικότερα. Πώς σχημάτισε αυτή την εικόνα και ποιος και τι του την καλλιέργησαν; Η φιλοσοφία επειδή ακριβώς έχει «απαντήσεις στις ερωτήσεις των παιδιών» πρέπει να διδάσκεται, απλοποιημένα, στις πρώτες τάξεις. Να γνωρίσει από μικρό το παιδί τις αρχές (τι είναι αυτό;) και τα αίτια (γιατί αυτό είναι έτσι;) των πραγμάτων, όπως και τι είναι «αγαθό», «αρετή», «ευδαιμονία» κ.λπ., όταν η διαμόρφωση της σκέψης του είναι ακόμη στην αρχή της. Έτσι, μεγαλώνοντας, θα έχει σχηματίσει μια εντελώς διαφορετική εικόνα για τη φιλοσοφία και τους φιλοσόφους. Ο Αριστοτέλης, ως διαχρονικός, μπορεί να χαρακτηριστεί «σύγχρονος». Ολόκληρα τμήματα της φιλοσοφίας του ισχύουν και σήμερα, αποτελώντας οδηγό λύσεων για προβλήματα που συνδέονται με τον καθημερινό τρόπο ζωής. Η τυπική λογική είναι τελείως αριστοτελική, η φιλοσοφία της επιστήμης και του δικαίου στηρίζονται στις δικές του βασικές τοποθετήσεις. Η πολιτική και κοινωνική φιλοσοφία του Αριστοτέλη είναι σήμερα πιο επίκαιρες από ποτέ. Ενώ η αριστοτελική ηθική έχει αναβιώσει στην εποχή μας και διαθέτει σημαντικούς υποστηρικτές. Η ηθική, άλλωστε, είναι μια επιστήμη από την οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να ξεφύγει, ακριβώς γιατί καθημερινά βρίσκεται αντιμέτωπος με ηθικά προβλήματα. Κι εδώ έρχεται η φιλοσοφία για να δημιουργήσει έναν διαφορετικό τρόπο διαχείρισης καταστάσεων και αντιμετώπισης προβλημάτων. Επίσης οι ιδέες του Σταγειρίτη για τη Δημοκρατία, την Πολιτεία, τον Πολίτη, την Παιδεία έχουν σήμερα τεράστιο ενδιαφέρον, καθιστούν τον Αριστοτέλη έναν απόλυτα σύγχρονο στοχαστή και η επαφή μας με το έργο του θα βοηθήσει να οδηγηθούμε σε μια βαθύτερη κατανόηση των προβλημάτων της εποχής μας, ώστε να αντιμετωπίσουμε με επιτυχία τα αδιέξοδα, να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι και πιο αποτελεσματικοί σκεπτόμενοι πολίτες. Αλέκος Παπαδάτος: «Οι χαρακτήρες δεν είναι σκίτσα, είναι αληθινοί άνθρωποι» Από ποιο επεισόδιο ξεκίνησε η εικονογράφηση και πώς δουλεύατε τα διαφορετικά στάδια των φλασμπάκ, τις εναλλαγές χρωμάτων (σέπια, μπλε), τις σημειώσεις που βλέπουμε στο περιθώριο των καρέ; Αποφασίσαμε σχετικά νωρίς να χωρίσουμε το έργο σε δύο μέρη, το παρελθόν με χρώμα σέπια και το παρόν σε μπλε, ώστε να διευκολυνθούμε σε θέματα παρουσίασης του «θεωρητικού» υλικού αλλά και να καδράρουμε και να σχολιάσουμε τα παρελθόντα. Ο Θεόφραστος έγινε ο κεντρικός μας αφηγητής. Είναι αγαπητός στους μαθητές, γνωρίζει καλά το έργο του Αριστοτέλη όπως και τις ιδιομορφίες του χαρακτήρα του. Για να αντιμετωπίσουμε την ανάγκη σε εποπτικά μέσα, τον προικίσαμε με ένα τρίποδο, όπου επάνω του στήνονται πάπυροι σε ρολά, όπως περίπου είχαμε στο σχολείο μικροί. Πιστεύω ότι ο Αριστοτέλης θα το ενέκρινε. Υπάρχει μια εναλλαγή ανάμεσα στη «ρεαλιστική» - ας την πούμε και ζωγραφική απεικόνιση και ενίοτε τη γελοιογραφική, κυρίως με δευτερεύοντες χαρακτήρες. Τι εξυπηρετεί ως προς την απόδοση της αφήγησης; Οι σχεδιαστικές εναλλαγές ύφους δεν γίνονται πάντα συνειδητά αλλά σίγουρα συμφέρουν. Ακόμη και στο υποτιθέμενο «σοβαρό» «Logicomix» και στην ακόμη πιο «σοβαρή» «Δημοκρατία» υπήρχαν αυτές οι εναλλαγές. Στο σενάριο του «Αριστοτέλη» ο Τάσος Αποστολίδης περιέλαβε διαφορετικού ύφους ή, θα έλεγα, διαφορετικής διάθεσης υποενότητες. Πολύ με βόλεψε αυτό. Αν γίνει με τη σωστή δοσολογία, ο αναγνώστης θα απολαύσει το υλικό και θα μπει καλύτερα στο νόημα. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες ήταν, πράγματι, πάρα πολλοί για ένα κόμικ. Διαβάζοντας το σενάριο την πρώτη φορά μ’ έπιασε τρόμος. Συνειδητοποίησα ότι είχαμε κάπου τριάντα άνδρες, μισοτσίτσιδους, με μούσια και χιτώνες, και κάποιες γυναίκες, όλες με κότσο και μεσάτο φουστανάκι, συν κάποια παιδιά. Εκτός από πολλοί, ήταν και όλοι όμοιοι. Ο θάνατος του κόμικ. Ηθελα λοιπόν να μπορεί ο αναγνώστης μας να τους διακρίνει μεταξύ τους καλά, να τους θυμάται όλους. Ο καλύτερος τρόπος για να το καταφέρεις αυτό είναι να δημιουργηθούν αντιθέσεις αναλογιών σε καθαρά ποσοτικό επίπεδο. Το καρτούν είναι η τέχνη της αναλογίας, που έλεγε ο John Halas. Πού βασίστηκε η εικονογράφηση των βασικών χαρακτήρων; Από πού αντλήσατε ρεαλιστικά στοιχεία και ως ποιο σημείο επιτρέψατε τη δημιουργική αυθαιρεσία; Ο Αριστοτέλης στα ρωμαϊκά αντίγραφα εμφανίζεται πολύ βαρύς. Μοιάζει με άλλους δέκα αρχαίους φιλοσόφους, κι είναι όλοι κάπως σκυθρωποί και άκαμπτοι. Η γλυπτική και το κόμικ είναι ασύμβατα αναπαραστατικά μέσα όσον αφορά τη «μάσκα» των φιλοσόφων. Οι γλύπτες θέλουν την αθανασία κ.τ.λ. Επρεπε να αποδεσμευθούμε από τον εξαναγκασμό, να μείνουμε πιστοί στα μάρμαρα για να γίνει το κόμικ μας ωραίο, με αντίκτυπο. Στο κάτω κάτω, ο Αριστοτέλης του σεναρίου είναι ένας ευαίσθητος άνθρωπος, με το χιούμορ του, τις μανίες του, με τις νευρώσεις του και με μεγάλη καρδιά, γενναιόδωρος. Δεν είναι κανένας ψευτοσοβαρός. Ξεκινήσαμε με τον Τάσο Αποστολίδη να κάνουμε κάποιου είδους casting, με πρόσωπα από την αρχαία ιστορία, τον κινηματογράφο, τα κόμικς κ.ά., αλλά οι χαρακτήρες ήταν τόσο πολλοί που για να βγάλεις άκρη θα χρειαζόμασταν έξι μήνες σχεδίαση μόνο για το character design. Δεν υπήρχε λόγος. Αφέθηκα στον αυτοσχεδιασμό και στο ένστικτο βλέποντας και κάνοντας. Ανεξάρτητα από την ανάπτυξη της φιλοσοφίας τους, ο Αριστοτέλης και οι μαθητές του «συμπεριφέρονται» όντως ως αυτόνομοι ήρωες κόμικ. Ακούγονται οι ιδέες τους, αλλά λείπει ο διδακτισμός. Ηταν κάτι που θέλατε να αποφύγετε εξαρχής; Οπως σε όλα τα είδη fiction και non-fiction, και στο είδος της εκλαΐκευσης υπάρχουν πολλές διαβαθμίσεις. Δυστυχώς, υπάρχουν έργα που απευθύνονται στον αναγνώστη σαν να είναι κανένας καθυστερημένος, άσε που ασυνείδητα αφαιρούντη γεύση κι είναι σαν να τρως φράουλες τον Δεκέμβριο. Στη Βόρεια Ευρώπη η εκλαΐκευση έχει παράδοση αιώνων. Δεν απευθύνεται μόνο σε παιδιά, όπως δυστυχώς σε μας, που επιπλέον τα θεωρούμε σχεδόν όλα καθυστερημένα. Υπάρχουν έργα, και σε μορφή κόμικ, στα οποία έχει πέσει πολλή δουλειά για να μπορέσουν να γίνουν προσβάσιμες έννοιες ζόρικες, που μόνο οι ακαδημαϊκοί αντιλαμβάνονται. Δεν το καταφέρνουν όλοι. Δεν ξέρω αν το καταφέραμε εμείς, είμαι πολύ ταυτισμένος με το υλικό για να κρίνω. Οι ήρωές μας πάντως φτιάχτηκαν με την επιθυμία να είμαστε ειλικρινείς και αυθεντικοί. Αν δεν πιστεύεις στην εικόνα σου, χάθηκες. Για μένα αυτοί οι χαρακτήρες είναι αληθινοί άνθρωποι, δεν είναι σκίτσα. Αν υπάρχει μια «γέφυρα» με τα comic strips στην εφημερίδα «Εγνατία» του 1982, όπου συνεργαστήκατε με τον Τάσο Αποστολίδη, ποια είναι αυτή; Μα, μας συνέδεσε από την αρχή το είδος του χιούμορ του. Το οποίο είναι, για καλή μου τύχη, παλιάς σχολής. Είναι το χιούμορ του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Στον νου μου έρχονται ο Τσιφόρος, ο Σακελλάριος, αυτοί. Υπήρξαν σκηνές μέσα στον «Αριστοτέλη» όπου δεν σκέφτηκα ούτε δευτερόλεπτο πώς θα το στήσω. Ηταν προφανές ότι παίζουμε Κωνσταντάρα, Βογιατζή, Παπαγιαννόπουλο, Αρβανίτη, Χατζηχρήστο, Ηλιόπουλο, Φόνσου, Βλαχοπούλου, Γεωργίτση κ.ά. Μεγαλώσαμε και οι δύο στο ίδιο κλίμα. Εντάξει, βάλε και μια μικρή δόση Αστερίξ, τηρουμένων των αναλογιών. Αν ένας μαθητής Γυμνασίου εξέφραζε τη δυσπιστία του λόγω του «δύσκολου» ονόματος «Αριστοτέλης», τι θα του λέγατε για να πειστεί ότι αξίζει μια προσπάθεια; Θα του έλεγα να το ξεφυλλίσει και αν του αρέσουν οι εικόνες να το βάλει στην άκρη για τις ώρες που το κινητό του έχει ξεμείνει από μπαταρία. Πηγή
  11. Αναπάντεχο: Έκαναν κόμικ τον Αριστοτέλη και το αποτέλεσμα είναι υπέροχο -Τι μας είπαν οι δημιουργοί του To εξώφυλλο του Αριστοτέλη, στην ελληνική έκδοση από τον Ίκαρο ΚΑΤΕΡΙΝΑ Ι. ΑΝΕΣΤΗ Δύο από τους σημαντικότερους δημιουργούς graphic novels διεθνώς, ο Τάσος Αποστολίδης και ο Αλέκος Παπαδάτος, δημιούργησαν ένα πυκνό, σπιντάντο, αναπάντεχο βιβλίο για τον Αριστοτέλη, τη ζωή, τη φιλοσοφία, την απήχησή του. Μας μιλούν για αυτό και τις προκλήσεις του. Η ιδέα γεννήθηκε το 2012: κόμικς για τις ζωές και κυρίως τη φιλοσοφία, την ατμόσφαιρα εποχής, τι επιδράσεις του Αριστοτέλη, του Πλάτωνα, του Σωκράτη. Το 2016 ξεκίνησε η δημιουργία του πρώτου κόμικ με πρωταγωνιστή τον Σταγειρίτη. Ο Τάσος Αποστολίδης άρχισε να γράφει το σενάριο στη Θεσσαλονίκη όπου και ζει και ο Αλέκος Παπδάτος να δημιουργεί σχεδιαστικά το κόμικ από το Παρίσι όπου ζει. Ταυτόχρονα ο βελγικός εκδοτικός οίκος του Αστερίξ Dargaud και ο ιστορικός οίκος Ίκαρος στην Ελλάδα ανέλαβαν την έκδοση που θα κυκλοφορήσει ταυτόχρονα στις δυο χώρες. Αναζητήσαμε τους κορυφαίους ανά τον κόσμο δημιουργούς graphic novel για να μας μιλήσουν για την εμπειρία τους, τη μεγαλύτερη δυσκολία, τις γυναίκες του κόμικ, τον τρόπο που κάνει κάνεις ήρωα graphic novel τον Αριστοτέλη και το αν ήταν τελικά μισογύνης ο Σταγειρίτης. Ο Τάσος Αποστολίδης, που γράφει σενάρια κόμικς από το 1982 και ο Αλέκος Παπαδάτος, που διδάσκει και δημιουργεί κόμικς -το Logicomix κυκλοφορεί σε 29 γλώσσες! Τάσος Αποστολίδης: Ο γλυκός πανικός, η πρόκληση της εκλαΐκευσης, ο μύθος του μισογύνη Αριστοτέλη Χαρακτηριστική σελίδα του graphic novel /Aριστοτέλης, εκδόσεις Ίκαρος Αυτό που αναλάβατε μοιάζει τεράστιο: να γράψετε, να δημιουργήσετε ατμόσφαιρα εποχής, διαλόγους σχόλια για το σύμπαν και τη διδασκαλία του Αριστοτέλη μέσα από τη σεναριακή φόρμα του κόμικ. Πώς τιθασέψατε τον όγκο της πληροφορίας; Πιστεύω ότι με βοήθησαν δύο πράγματα. Το ότι είμαι μαθηματικός και μπορώ να τακτοποιώ τις σκέψεις μου μεθοδικά και το ότι έχω 40 χρόνια εμπειρίας στη γραφή σεναρίων (πάνω από τριάντα) για κόμικς, άρα μπορώ να διαχειριστώ το μέσο με σχετική ευκολία. Όταν πάντως μου πρωτοήρθε η ιδέα να παρουσιάσω φιλόσοφους σε graphic novel ένιωσα ένα γλυκό πανικό! Δεν είχα κανένα λόγο στα 67 μου να γράψω ακόμη ένα βιβλίο, εκτός κι αν αυτό είχε τα στοιχεία που περιγράφετε στην ερώτησή σας. Φαίνεται πως ήθελα να αναμετρηθώ με τα όριά μου! Μελέτησα πολύ, χώρισα σε θέματα τις θεωρίες του Αριστοτέλη, τις ανάπτυξα με μυθοπλασία παράλληλα με την αφήγηση της ενδιαφέρουσας ζωής του Σταγειρίτη. Μ’ ενδιέφερε πολύ να δείξω τον άνθρωπο Αριστοτέλη με τις αδυναμίες του, τους φόβους, τις απειλές που δέχτηκε στην Αθήνα ως «μέτοικος» Μακεδόνας και τον οδήγησαν δύο φορές σε αυτοεξορία, αλλά και τις τιμές που του επιφυλάχθηκαν για το έργο του, όπως και τις σχέσεις του με τους ανθρώπους, τη φύση, τον έρωτα. Ένα άλλο στοιχείο είναι οι ιστορικοί και κοινωνικοπολιτικοί εγκιβωτισμοί που μπαίνουν εμβόλιμα στην αφήγηση και βοηθούν ώστε να αποδοθεί η ατμόσφαιρα της εποχής που, ως ένα σημείο, επηρέασε τη σκέψη του φιλοσόφου. Ποια ήταν η διαδικασία που ακολουθήσατε με το που πήρατε την απόφαση, μετά τον «γλυκό πανικό;» Το 2012, μόλις είχαμε τελειώσει, με τον Γιώργο Ακοκαλίδη, ύστερα από πέντε χρόνια, την επική «Οδύσσεια», ήρθε στο μυαλό μου η ιδέα να καταπιαστώ με τη φιλοσοφία. Φανταζόμουν τρία graphic novels (μυθιστορηματικές εικονογραφήσεις) μυθοπλασίας που το καθένα θα αναφερόταν στη ζωή και το έργο των Σωκράτη, Πλάτωνα, Αριστοτέλη. Μέχρι το 2015 μάζευα υλικό, με τη βοήθεια συνεργατών μου, μελετούσα, αλλά δεν είχα ακόμη καταλήξει με ποιον θα άρχιζα. Το 2016 αποφάσισα ότι πρώτος θα ήταν ο Αριστοτέλης και τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς πρωτομίλησα για την ιδέα μου στον Αλέκο, ο οποίος, ευτυχώς, μόλις είχε τελειώσει τη «Δημοκρατία» του και ήταν διαθέσιμος. Το 2017 γίνεται το πρώτο σχεδίασμα του σεναρίου και αρχίζουμε να τοποθετούμε το έργο σε χρόνο και τόπους, ενώ αρχίζουν να αποκτούν μορφή και οι πρώτοι χαρακτήρες. Το 2018 γίνεται η πρώτη γραφή του σεναρίου και συντάσσονται τα εμβόλιμα ιστορικά κείμενα. Ο Αλέκος δουλεύει τα προσχέδια και ετοιμάζει τον «δειγματικό φάκελο» για να τον υποβάλουμε στους πιθανούς εκδότες. Το 2019 γίνεται η τελική γραφή του σεναρίου, ελέγχονται τα κείμενα από ειδικούς και η Anny Weil αρχίζει να το μεταφράζει στα γαλλικά, γιατί εντωμεταξύ είχε δεχτεί την πρότασή μας ο Dargaud (εκδότης του Αστερίξ). Να πούμε εδώ ότι πρώτη φορά ο βελγικός οίκος εκδίδει έργο Ελλήνων δημιουργών. Ο Αλέκος ολοκληρώνει τα προσχέδια και ξεκινάει τον τελικό σχεδιασμό. 2020-2021, σκληρή δουλειά! Υπογράφουμε με τον Ίκαρο την ελληνική έκδοση. Ο Αλέκος ζει και δουλεύει στη Γαλλία, το ίδιο και η μεταφράστρια, εγώ δουλεύω στη Θεσσαλονίκη και οι δύο εκδότες βρίσκονται ο ένας στο Βέλγιο και ο άλλος στην Αθήνα! Οι ρυθμοί πυρετώδεις! Το πρώτο τρίμηνο του 2022, έχουμε παραδώσει το υλικό και αρχίζει η διαδικασία της επιμέλειας και των τελικών διορθώσεων. Ετοιμάζεται το παράλληλο υλικό: χρονολόγιο, χάρτες, παρουσίαση βασικών ηρώων, εργογραφία Αριστοτέλη, ενδεικτική ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία. Το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου κυκλοφορούν σχεδόν ταυτόχρονα και οι δύο εκδόσεις. Εκπληκτικό! Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίσατε μέσα σε αυτό τον μαραθώνιο; Η εκλαΐκευση! Είναι πολύ δύσκολο να αναπτύξεις με απλά λόγια μια φιλοσοφική θεωρία, ώστε να γίνεται κατανοητή από μη ειδικούς και άρα προσιτή στον πολύ κόσμο, αποδίδοντας αναλλοίωτες τις έννοιες, την ακρίβεια και το πνεύμα της. Η δυσκολία μεγαλώνει όταν πρέπει να εντάξεις την εκλαΐκευση σε μυθοπλασία και να εφαρμόσεις, στην περίπτωσή μας, τους κώδικες αφήγησης των κόμικς. Επιστρατεύονται η απλή γλώσσα, παραδείγματα, αλληγορίες, μεταφορές, μέχρι και χιούμορ, όταν χρειάζεται, για να αποφορτιστούν κάποιες σκηνές. Ο Τάσος Αποστολίδης Ο Αριστοτέλης σας δεν είναι υψιπετής. Είναι αναπάντεχα θνητός και σάρκινος. Η πνευματικότητά του είναι δεδομένη, αλλά δεν θέλαμε να μείνουμε μόνο εκεί. Μας ενδιέφερε να δείξουμε και την ανθρώπινή του διάσταση, ώστε ο αναγνώστης να τον νιώσει πιο πολύ κοντά του με αποτέλεσμα να κατανοήσει ευκολότερα τον τρόπο σκέψης του, τις θεωρίες και τα συμπεράσματά του. Πώς προσεγγίσατε τις γυναίκες, με δεδομένη τη θέση του Αριστοτέλη ότι οι γυναίκες είναι υποδεέστερες από τους άνδρες; Ότι οι γυναίκες ήταν υποδεέστερες από τους άνδρες δεν ήταν μόνο θέση του Αριστοτέλη. Ήταν η κυρίαρχη θέση της κοινωνίας της εποχής. Δεν ήταν στις προθέσεις του Σταγειρίτη, ως «μέτοικος» ο ίδιος, να αντιδράσει ώστε αυτές οι θέσεις να αλλάξουν προς το δικαιότερο κι έτσι να έρθει σε αντιπαράθεση με τους Αθηναίους σε τέτοιο κοινωνικό θέμα. Αιτιολόγησε όμως το φαινόμενο λέγοντας ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι γυναίκες δεν είχαν ευκαιρία εκπαίδευσης, όπως οι άνδρες, κι έτσι δεν μπορούσαν να αξιοποιήσουν τις ικανότητές τους. Η Πυθιάδα, που η ιστορία καταγράφει ως την πρώτη γυναίκα βιολόγο, εκτός από συνεργάτιδά του, υπήρξε και ο μεγάλος έρωτας της ζωής του. Παντρεύτηκαν και απέκτησαν μια κόρη που ο φιλόσοφος υπεραγαπούσε. Δυστυχώς η Πυθιάδα έφυγε νωρίς κι έτσι ο Αριστοτέλης αναγκάστηκε, για το παιδί κυρίως, να βρει καινούρια σύντροφο, την Ερπυλλίδα, η οποία του χάρισε ένα γιο. Στην διαθήκη του φαίνονται καθαρά η αγάπη, ο σεβασμός και η φροντίδα που ένιωθε για τα μέλη της οικογένειάς του, αφήνοντας παραγγέλματα που εξασφάλιζαν το μέλλον τους. Θα ακολουθήσουν Σωκράτης και Πλάτωνας μου είπατε. Γιατί πρώτος ο Αριστοτέλης; Ο Αριστοτέλης γράφτηκε πρώτος όχι μόνο επειδή με γοήτευσε περισσότερο, αλλά γιατί ήταν ο δυσκολότερος και σκέφτηκα να αρχίσω μ αυτόν όσο το μυαλό μου ακόμη δούλευε ικανοποιητικά! Άρχισα ήδη να δουλεύω Σωκράτη και Πλάτωνα. Αυτοί οι δύο δεν χωρίζονται. Θα τους δούμε μαζί. Στην περίπτωσή τους το σενάριο αναπτύσσεται διαφορετικά. Δεν μου αρέσει να επαναλαμβάνω τεχνοτροπίες. Αλλά η εμπειρία του Αριστοτέλη με βοηθάει αποτελεσματικά στους καινούριους αφηγηματικούς δρόμους που επέλεξα. Αλέκος Παπαδάτος: Οι φουρτούνες που πέρασα με τον Αριστοτέλη και ο θεός του καρτούν Σελίδα του graphic novel /Αριστοτέλης Εκδόσεις Ίκαρος Ποια ήταν η πιο καθοριστική απόφαση που έπρεπε να πάρετε για να τον σχεδιασμό του graphic novel; Θα έλεγε κανείς ότι το σχέδιο του Αριστοτέλη προέκυψε από την ανάγκη να γίνει προσβάσιμος και συμπαθής, αλλά οι συνιστώσες ήταν περισσότερες. Το δικό μου προσωπικό ύφος, που ρέπει προς το καρτούν, το ύφος του σεναρίου του Τάσου Αποστολίδη, η γνώμη του Βέλγου εκδότη μας, όλα συνετέλεσαν στο να γίνει το Αριστοτέλης αυτός που ζούμε στο βιβλίο. Η πιο καθοριστική απόφαση για το συνολικό ύφος του βιβλίου είναι λοιπόν αυτή. Κάποιοι θα τον έβαζαν στην κατηγορία του αντί-ήρωα, μιας και το παρουσιαστικό του και η συμπεριφορά του είναι αντιστρόφως ανάλογα με το μέγεθος και τη βαρύτητα του έργου του πραγματικού Αριστοτέλη. Όπως και να' ναι, για μένα αυτός ο Αριστοτέλης έζησε μέσα μου σαν πραγματικός άνθρωπος και περάσαμε καλά μαζί όλες τις φουρτούνες. Υπήρξαν «σελίδες» που σκίστηκαν; Δεν σκίστηκε καμμιά σελίδα. Έχει να κάνει με τον τρόπο που δουλεύω. Προχωράω αργά και σταδιακά. Η σελίδα ξεκινά από μια μουτζούρα, που ξαναγίνεται και μετά ξαναγίνεται όλο και πιο καθαρή και συγκεκριμένη έως ότου έχω αυτό που θέλω. Φυσικά αλλάζουν αρκετά στην πορεία. Ο τρόπος αυτός παίρνει χρόνο. Μεγάλο ρόλο παίζει σε αυτό το βιβλίο η συναρμογή, ή η σύνθεση ας πούμε, του κειμένου με την εικόνα. Είχαμε ασυνήθιστα πολύ κείμενο και θέλαμε η ανάγνωση να ρέει αφενός με τη σωστή σειρά, αλλά να μας φαίνεται όσο το δυνατό πιο ελαφριά και ξεκούραστη, ώστε να συνεχίζεται το διάβασμα χωρίς... στρες. Ήθελα να ξεγελάσω τον αναγνώστη που μισεί το πολύ κείμενο και να του το σερβίρω με διπλωματία. Είναι μια δουλειά που δεν είχα ξανακάνει σε τέτοια έκταση και που όντως με εξέπληξε. Αυτό που γράφεται στα credits του βιβλίου ως "lettering" είναι ακριβώς αυτή η δουλειά, δεν βρήκαμε καλύτερο όρο προς το παρόν. Το στοίχημα μάλλον κερδήθηκε, μας κόστισε όμως κάπου σαράντα-πενήντα σελίδες παραπάνω από ότι είχε προβλεφτεί στο αρχικό σενάριο. Όλοι ξέρουμε ότι οι περισσότεροι κάτω των τριάντα προτιμούν να κοιτάζουν πολύ και να διαβάζουν λίγο. Σχεδιάσατε έναν ολόκληρο κόσμο, τον κόσμο του Αριστοτέλη. Πόσο δεσμευτικό ήταν για εσάς το χρονικό πλαίσιο, οι ιστορικές αναφορές; Σε κάθε τέτοιο έργο υπάρχει μια μεγάλη περίοδος συγκέντρωσης υλικού τεκμηρίωσης. Είναι μια δουλειά που την κάνουμε πριν αλλά και κατά τη διάρκεια της παραγωγής. Σκοντάφτουμε σε απίθανα πράγματα, σχετικά με τους χώρους, τα διάφορα αξεσουάρ και τα κοστούμια. Στον Αριστοτέλη μας όμως πήραμε και κάποιες αποφάσεις για να μπορέσουμε να μπούμε στην ουσία. Ο Θεόφραστος για παράδειγμα χρησιμοποιεί ένα εποπτικό εργαλείο που δεν ξέρουμε αν υπήρχε εκείνη την εποχή. Του έφτιαξα ένα τρίποδο που επάνω του στηρίζεται ένας πάπυρος που ξετυλίγεται ενώ μας τα λέει, που περιέχει σχήματα, λόγια, χάρτες, mind maps, απ' όλα. Τι να έκανα, με αυτό τον τρελό σεναριογράφο που έμπλεξα και που ήθελε να τα πει όλα σε μορφή καρτούν; Ο Αλέκος Παπαδάτος Έχει ενδιαφέρον η διαφοροποίηση των χρονικών ζωνών μέσω των δυο κεντρικών χρωμάτων. Γαλάζιο για τον αφηγητή, σέπια για τον πραγματικό χρόνο των γεγονότων. Ο Θεόφραστος μας μιλά για το παρελθόν, για τότε που ήταν μαθητής και φίλος και αργότερα συνεργάτης του Αριστοτέλη. Στο νου μου η σέπια είναι συνδεμένη με το παρελθόν, και μιας και ήθελα να διαφοροποιήσω το υποτιθέμενο τώρα από το τότε, αποφάσισα να μπλεδίσω το παρόν, που τεχνικά στέκεται απέναντι στη σέπια στον χρωματικό κύκλο. Στα κόμιξ επινοούμε διαρκώς κώδικες επικοινωνίας. Το μπαλόνι πχ., που περιέχει το κείμενο με το διάλογο είναι ο παλιότερος κώδικας επικοινωνίας του μέσου. Ποιος ήταν ο πιο δύσκολος χαρακτήρας; Η δυσκολία δεν ήταν σε έναν συγκεκριμένο χαρακτήρα. Ήταν πολλοί όμως οι χαρακτήρες και τους ήθελα όλους ζωντανούς και μνημονικούς, δηλαδή όσο καλύτερα γίνεται να ξεχωρίζει ο ένας από τον άλλον, αλλά να είναι και ομαδοποιημένοι συγχρόνως. Δεν είναι χαρακτήρες που περνάνε άπαξ και χάνονται. Οι πιο πολλοί επανέρχονται στη σκηνή σε όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης. Στην αρχή πανικοβλήθηκα, είπα δεν πρόκειται να βγάλει κανείς άκρη με τόσους χαρακτήρες, θα μπερδευτούνε μεταξύ τους, θα βαρεθεί ο αναγνώστης με τόσα ονόματα αρχαίων και με τόσες φάτσες που μοιάζουνε. Ο θεός του καρτούν όμως βοήθησε και η διαδικασία έγινε τελικά διασκεδαστική, ήρθαν όλοι στο σχήμα τους. Με εξαίρεση τον Αλέξανδρο, τα πρόσωπα είναι μια ωδή στη γυναικεία ομορφιά, ενώ οι άνδρες έχουν σημάδια φθοράς και χρόνου πάνω τους. Φαντάστηκα την Πυθιάδα και η Ερπυλλίδα, τις δύο γυναίκες που σχετίστηκαν με τον Αριστοτέλη, έξυπνες, ευαίσθητες, συμπονετικές, τρυφερές, σέξυ, σοφές, η καθεμιά με τον τρόπο της. Όχι απαραίτητα όμορφες. Δεν πρόκειται για μια κατηγοριοποίηση κομιξο-χαρακτήρων στο κλασικό στυλ όπου η γυναίκα είναι απαραίτητα η "ωραία γκόμενα". Το βρίσκω χυδαίο και ξεπερασμένο. Ο Αριστοτέλης αγαπούσε και σεβόταν τις γυναίκες, κι αυτό το απέδειξε στην πράξη, και στη ζωή αλλά και με τη διαθήκη του, που έχουμε την ευκαιρία να διαβάσουμε στο τέλος της ιστορίας. Οι δημόσιες απόψεις του για τις γυναίκες, ότι είναι κατώτερες κτλ είναι υπερτονισμένες και ίσως με δόλο. Απλά έλεγε ό,τι έλεγαν οι περισσότεροι άνδρες εκείνης της εποχής. Αντίστοιχα θα μπορούσαμε να τον κατηγορήσουμε πχ και σαν δήθεν θρησκόληπτο επειδή τηρούσε τις τελετουργίες, κι όμως όλοι ξέρουμε ότι οι φιλοσοφικές του απόψεις για αυτά τα θέματα ήταν πολύ πιο μπροστά από την εποχή του. Είναι απολύτως fake το χαρακτηριστικό του μισογύνη που του προσάπτουν πολλοί και πολλές. Σχετικά με την απεικόνιση των ανδρών, ε, είμαστε όλοι καρικατούρες κάπου, κακά τα ψέμματα, ας το παραδεχτούμε. Οι καλύτερες παραμορφωτικές γελοιογραφίες γίνονται με άνδρες. Και ο Αλέξανδρος καρικατούρα είναι, αλλά έχει γίνει με τρόπο ειρωνικό και μπορεί να εκληφθεί ως ωραίος. Τέτοιον που τον παρουσιάζει το σενάριο, έπρεπε οπωσδήποτε να μοιάζει με Απόλλωνας ενώ είναι πομπώδης, να παίρνει συνέχεια μεγαλειώδεις πόζες, να είναι συνέχεια large κτλ. Χαρακτηριστική σελίδα από το graphic novel /Αριστοτέλης Αριστοτέλης - Εκδόσεις Ίκαρος (ikarosbooks.gr) Πηγή
  12. Κόμικς για τη Μικρασιατική Καταστροφή Απόσπασμα από το «Αϊβαλί» του Soloup Γιάννης Αντωνόπουλος (John Antono) Εκατό χρόνια μετά το τραγικό 1922, η μικρασιατική εκστρατεία, ο ξεριζωμός και ο Γολγοθάς της προσφυγιάς ξαναζωντανεύουν μέσα από πέντε αξιόλογα ιστορικά κόμικς. Ένας αιώνας συμπληρώθηκε από τη Μικρασιατική Καταστροφή – όπως ονομάστηκε η κορύφωση των κεμαλικών διωγμών και το ξερίζωμα του χριστιανικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης, μετά την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου. Ένα τραύμα χαραγμένο στο συλλογικό ασυνείδητο, με την εικόνα της φλεγόμενης Σμύρνης να συμβολίζει όσο καμία άλλη τον ενταφιασμό του ελληνικού μεγαλοϊδεατισμού. Μακριά από εθνικιστικές μονομέρειες, η αφορμή 100 χρόνων από την καταστροφή του μικρασιατικού ελληνισμού προσφέρεται για μελέτη και αναστοχασμό: στοιχεία απαραίτητα για την καλλιέργεια ιστορικής συνείδησης, που παραμένει το ζητούμενο σε μια εποχή όπου ο φανατισμός συνυπάρχει με (και τροφοδοτείται από) την αφασία ενός άχρωμου, λοβοτομημένου παρόντος. Ως ελάχιστη συμβολή προς αυτή την κατεύθυνση προτείνουμε πέντε αξιόλογες ελληνικές εκδόσεις οι οποίες αφηγούνται με τη γλώσσα των κόμικς τα γεγονότα της εποχής εκείνης. «Αϊβαλί» (εκδ. Κέδρος) Το «Αϊβαλί» του Soloup έχει γράψει τη δική του εκδοτική ιστορία. Πολυβραβευμένο και πολυμεταφρασμένο, το μνημειώδες γκράφικ νόβελ 440 σελίδων μάς μιλάει για το δράμα και την αξιοπρέπεια των απλών ανθρώπων στη δίνη του 1922, για την ανθρώπινη περιπέτεια στα άγρια κύματα της ιστορίας. Ο Soloup ταξιδεύει από τη Μυτιλήνη στο Αϊβαλί. Συναντάει ανθρώπους της «άλλης πλευράς». Ξεψαχνίζει ιστορικά αρχεία. Και αφήνει τέσσερις Αϊβαλιώτες, τρεις Ελληνες κι έναν Τούρκο, να αφηγηθούν την ιστορία τους: τον Φώτη Κόντογλου, τον Ηλία Βενέζη, την Αγάπη Βενέζη-Μολυβιάτη και τον Αχμέτ Γιορουλμάζ. Μέσω αυτών, μας ξανασυστήνει την Ανατολή: την «καθ’ ημάς», αλλά και των «άλλων». Τη Μικρασία των αρχαίων, βυζαντινών και νεότερων λογίων Ελλήνων που περήφανα έφεραν στην κουλτούρα τους οι πρόσφυγες του ’22, αλλά και την πατρίδα των τόσο άγνωστων και τόσο οικείων μας γειτόνων, με τους οποίους τόσες οδυνηρές μνήμες μας χωρίζουν, αλλά και τόσοι αιώνες συνύπαρξης μας ενώνουν. «1922 - Το τέλος ενός ονείρου» (εκδ. Ίκαρος) Ως συνέχεια του βιβλίου «Οι όμηροι του Γκαίρλιτς», το κόμικς του Θανάση Πέτρου ακολουθεί κάποιους από τους ήρωες στην πορεία προς τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πρόκειται για την πιο αριστοτεχνικά αποδοσμένη σύνοψη των δύο χρόνων στρατιωτικών επιχειρήσεων που προηγήθηκαν της εισόδου των κεμαλικών στρατευμάτων στη Σμύρνη. Καρέ από το «1922» του Θανάση Πέτρου Κεντρικός πρωταγωνιστής, ο Σμυρνιός Γιώργης Αμπατζής που, μετά την επάνοδό του από το Γκέρλιτς της Γερμανίας, κατατάχτηκε στον ελληνικό στρατό. Τον συναντάμε τον Αύγουστο του 1920, δεύτερο χρόνο μετά την έναρξη της ελληνικής κατοχής της ζώνης της Σμύρνης, να προελαύνει προς Ανατολάς με τον λόχο του, διασχίζοντας την Αλμυρά Ερημο. Μέσα από τη βασανιστική αυτή πορεία, που ξεκίνησε για την αντιμετώπιση των ανταρτών του Κεμάλ, παρακολουθούμε την καθημερινότητα των Ελλήνων στρατιωτών. Μια καθημερινότητα γεμάτη κακουχίες, στερήσεις, αιφνιδιαστικές επιθέσεις, πολύνεκρες μάχες και ελάχιστες στιγμές ψυχαγωγίας. Ο διχασμός ανάμεσα στους στρατιώτες είναι κυρίαρχος, ενώ οι πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα (π.χ. ήττα Βενιζέλου στις εκλογές της 1ης/14ης Νοεμβρίου 1920, δημοψήφισμα για την επιστροφή του βασιλιά) εντείνουν την αποσάθρωση του στρατεύματος. Τα αλλοπρόσαλλα και χιμαιρικά σχέδια που εκπόνησε η αντιβενιζελική κυβέρνηση οδηγούν σε στασιμότητα. Ειδικά μετά την αποτυχία της εκστρατείας προς την Αγκυρα, το καλοκαίρι του 1921, το ηθικό των φαντάρων κάμπτεται. Ο Πέτρου δεν... χαρίζει κάστανα στην ελληνική πλευρά: τα έκτροπα Ελλήνων στρατιωτών σε βάρος του άμαχου τουρκικού πληθυσμού (σφαγές, τρομοκρατία, βιασμοί) είναι διάχυτα στην αφήγηση, ενώ από την άλλη δεν λείπουν στιγμές πονοψυχίας προς τον πληγωμένο αντίπαλο. Το «Τέλος ενός ονείρου» ολοκληρώνεται με τη μεγάλη τουρκική αντεπίθεση της 13ης/26ης Αυγούστου 1922, τη διάλυση του μετώπου Εσκί Σεχίρ - Αφιόν Καραχισάρ, την άτακτη υποχώρηση του ελληνικού στρατού και την πανικόβλητη μαζική φυγή των αγροτικών ελληνικών πληθυσμών από την ενδοχώρα της Μικράς Ασίας προς τη Σμύρνη. «1923 - Εχθρική πατρίδα» (εκδ. Ικαρος) …και από τη γενική υποχώρηση πριν από την καταστροφή, μεταφερόμαστε στον Πειραιά και στα περίχωρά του, τον Σεπτέμβρη του ’22, αμέσως μετά την καταστροφή. Η ίδια η καταστροφή είναι αποτυπωμένη στις συνέπειές της: στο χάος που έχει φτάσει στην Ελλάδα σαν ωστικό κύμα. Στα αντίσκηνα που έχουν καταλάβει κάθε πεζοδρόμιο, κάθε πλατεία, κάθε δημόσιο χώρο. Στα μάτια των εξαθλιωμένων προσφύγων που κατακλύζουν τη νέα, αφιλόξενη πατρίδα. Απόσπασμα από το «1923» του Θανάση Πέτρου Από τα «εξωτικά» τοπία της Ανατολίας με τα τζαμιά, τις παλαιοχριστιανικές εκκλησίες και τα σπαράγματα αρχαίων ναών, ο Θ. Πέτρου μάς πάει στα πρόχειρα παραπήγματα και τους μαχαλάδες που στήνονται όπως-όπως για να στεγάσουν χιλιάδες ανθρώπους. Η αντιμετώπιση από τους ντόπιους, τους «παλαιοελλαδίτες», είναι στις περισσότερες περιπτώσεις υποτιμητική έως εχθρική. Κάποιοι πρόσφυγες, για να επιβιώσουν, κάνουν μεροκάματα μεταφέροντας κάρβουνο. Μια νεαρή προσφύγισσα εξαναγκάζεται σε πορνεία. Εν τω μεταξύ, ο εξανθηματικός τύφος θερίζει. Στο φόντο όλων αυτών, ο αναβρασμός της επαναστατικής κυβέρνησης Πλαστήρα, η ανακήρυξη της Αβασίλευτης, τα γεμάτα ένταση συλλαλητήρια. «Μανώλης» (εκδ. Μικρός Ήρως) Το παιδικό βίωμα του ξεριζωμού και της προσφυγιάς πραγματεύεται το γκράφικ νόβελ σε σχέδια του Antonin Dubuisson, το οποίο βασίζεται στο μυθιστόρημα του Alain Glykos με τίτλο «Ο Μανώλης απ’ τα Βουρλά». Πρόκειται για την ιστορία του μικρού Μανώλη από τα Βουρλά της Μικράς Ασίας που έχασε βίαια την παιδική του ηλικία όταν οι Τσέτες εισέβαλαν στην περιοχή. Άφησε το πολυπολιτισμικό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε μέσα σε συνθήκες ολέθρου και αιματοχυσίας, για να ταξιδέψει υπό δυσχερείς συνθήκες σε διάφορα μέρη της Ελλάδας με τελικό προορισμό τη Γαλλία. Ο Alain Glykos επί της ουσίας παραθέτει τις αφηγήσεις του πρόσφυγα πατέρα του, οι οποίες μοιάζουν με τις αφηγήσεις εκατομμυρίων άλλων ανθρώπων που πήραν τον δρόμο της ξενιτιάς: «Όταν μπάρκαρα με τη γιαγιά μου από τη Μικρά Ασία, ο πατέρας μου μάλλον είχε ήδη πεθάνει. Κανείς δεν ήξερε τι είχε απογίνει το πτώμα του. Η θάλασσα ήταν κόκκινη απ’ το αίμα. H μάνα και τ’ αδέρφια μου πήραν άλλο καράβι…». «1922-2022: Ανακαλύπτοντας τα ίχνη ενός ξεριζωμού» (εκδ. Σύγχρονη Εποχή) Απόσπασμα από το «1922-2022: Ανακαλύπτοντας τα ίχνη ενός ξεριζωμού» του Θανάση Καραμπάλιου Αν και δεν πρόκειται αμιγώς για κόμικς, το βιβλίο που επιμελήθηκε η «Διατμηματική Επιτροπή της Κ.Ε. του ΚΚΕ για τις μικρότερες ηλικίες της νεολαίας» χρησιμοποιεί το μέσο και την αισθητική των κόμικς, διά χειρός Θανάση Καραμπάλιου. Εχοντας τη δομή εκπαιδευτικού εγχειριδίου (στα χνάρια της προηγούμενης έκδοσης του 2020, με τίτλο «Κι όμως, κινείται»), απευθύνεται σε παιδιά 10+, διαβάζεται όμως εξίσου ευχάριστα και από ενηλίκους που αναζητούν μια άλλη προσέγγιση της Μικρασιατικής Καταστροφής πέρα από το αμήχανο αστικό αφήγημα. Ο Καραμπάλιος, γνωστός για την προσήλωσή του στην ιστορική ακρίβεια, όπως μας έχει συνηθίσει στη βραβευμένη σειρά «1800», εικονογραφεί την τραγωδία του πολέμου και της προσφυγιάς ως κομμάτι της γενικότερης διεθνούς κατάστασης με το τότε ελληνικό κράτος ως θύτη και ως θύμα στη σκακιέρα των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Πηγή
  13. Η ζωή του Αριστοτέλη σε κόμικ Σε σχέδιο του Αλέκου Παπαδάτου και σενάριο του Τάσου Αποστολίδη η ζωή και η φιλοσοφική σκέψη του Αριστοτέλη μεταμορφώθηκαν σε κόμικ (εκδ. Ίκαρος). Η ATHENS VOICE προδημοσιεύει αποκλειστικά ένα απόσπασμα του κόμικς των Αλέκου Παπαδάτου & Τάσου Αποστολίδη που θα κυκλοφορήσει από τις Εκδ. Ίκαρος. Είναι ο φιλόσοφος οι ιδέες του οποίου επέδρασαν όσο κανενός άλλου στην παγκόσμια διανόηση διαρκώς επί είκοσι τέσσερις αιώνες. H ζωή και η φιλοσοφική σκέψη του Αριστοτέλη έγιναν ένα εκτενές graphic novel που θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις Εκδόσεις Ίκαρος. Το σενάριο υπογράφει ο Τάσος Αποστολίδης (Οι Κωμωδίες του Αριστοφάνη κ.ά.) και το σχέδιο ο Αλέκος Παπαδάτος (Logicomix, Δημοκρατία, εικονογράφος στο The Books’ Journal κ.ά.). Το εγχείρημα δεν είναι εύκολο. Οι δύο συγγραφείς κατορθώνουν σε 216 σελίδες να ξετυλίξουν το νήμα της συναρπαστικής ζωής, της προσωπικότητας και της στοχαστικής ιδιοφυΐας του μεγαλύτερου φιλοσόφου όλων των εποχών. Με μια αφήγηση κατά βάση δραματοποιημένη, ενίοτε τριτοπρόσωπη, μ’ ένα σενάριο έντονο και ρυθμικό και με τον Αλέκο Παπαδάτο να ξεδιπλώνει –ίσως περισσότερο από ποτέ– τη δεινότητά του στα τεχνικά σημεία, στον χειρισμό των καρέ, στην –όχι απλά ικανοποιητική– εικονογράφηση ενός εκτενούς και απαιτητικού σεναρίου με πολύ κείμενο, ο αναγνώστης βρίσκεται σε συνεχή διάλογο μ’ ένα κόμικ του οποίου ο ειδολογικός χαρακτηρισμός ξεπερνά την ιστορία και τη βιογραφία. Η ιστορία βρίσκει στην αρχή της αφήγησης τον Αριστοτέλη στην Αθήνα αντιμέτωπο με το αντιμακεδονικό μένος που έχει ξεσπάσει μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αναγκασμένο να εγκαταλείψει για άλλη μια φορά την πόλη που αγάπησε. Διά στόματος Θεόφραστου (υπηρετεί την πλοκή ως αφηγητής), φίλου του Αριστοτέλη και διαδόχου του στο «Λύκειο», βλέπουμε τη ζωή του στοχαστή: από την Αθήνα, την Άσσο, τη Λέσβο, την Πέλλα και τη Μίεζα, στα Στάγειρα, τους Δελφούς, πάλι την Αθήνα και τέλος τη Χαλκίδα. Με εντυπωσιακά πάνελ, συνδυασμό πεζού κειμένου και εικόνων, στακάτες προτάσεις (όπου η αφήγηση είναι δραματοποιημένη), με καρέ που υπηρετούν άριστα το μέσο και τις σελίδες γεμάτες με κάθε λογής τεχνικές εικονογραφικής απεικόνισης, ο Αριστοτέλης των Τάσου Αποστολίδη και Αλέκου Παπαδάτου είναι μία από τις πιο εκλεκτικές και σίγουρα καλύτερες ελληνικές κυκλοφορίες κόμικς των τελευταίων ετών. Ο χρωματισμός του κόμικς κατόρθωσε να ξεφύγει από το να το κάνει απλά ομορφότερο, συνεισφέροντας ουσιαστικά, καθώς με τα χρώματα που επιλέχθηκαν έγινε ευδιάκριτη η χρονική εναλλαγή της αφήγησης από τριτοπρόσωπη σε δραματοποιημένη, ενώ το μελάνωμα του σχεδίου έχει κάνει η Annie Di Donna. Ο Αποστολίδης επιλέγει να αφηγηθεί τη ζωή του μεγαλύτερου στοχαστή όλων των εποχών αδιαφορώντας για σύγχρονες ματιές πάνω στο έργο και κυρίως την προσωπικότητά του. Η αποστασιοποίησή του από τη σύγχρονη κριτική, η οποία έχει μεταξύ άλλων κατηγορήσει τον Αριστοτέλη για σεξισμό και υπεράσπιση της δουλείας, δίνει μεγάλη ανάσα στην αφήγησή του, καθώς προσδίδει διαχρονικότητα στη δουλειά του – μακριά από επίκαιρες και ίσως επιπόλαιες απόψεις. Δείχνει η αντιμετώπισή του αυτή, τέλος, ότι έχει κατανοήσει σε βάθος ότι η προσέγγιση του Αριστοτέλη στην ηθική ήταν εμπειρική – δηλαδή βασιζόταν στην παρατήρηση. Και στην παρατήρησή του αυτή εντασσόταν φυσικά και ο ήδη παγιωμένος και διαμορφωμένος κόσμος που τον περιέβαλλε. Πηγή
  14. Την Τρίτη 20 Σεπτεμβρίου στις 19:30 οι εκδόσεις Ίκαρος και το βιβλιοπωλείο Αμόνι σας προσκαλούν στην παρουσίαση των graphic novel του Θανάση Πέτρου, 1922: Το τέλος ενός ονείρου και 1923: Εχθρική πατρίδα, που θα πραγματοποιηθεί στην Πλατεία Μερκούρη στα Άνω Πετράλωνα. Για τα βιβλία θα συνομιλήσουν με τον δημιουργό: η Ελένη Κυραμαργιού, συγγραφέας του βιβλίου Δραπετσώνα 1922-1967: Ένας κόσμος στην άκρη του κόσμου, και ο Δημήτρης Καμούζης, επιμελητής του βιβλίου Έλληνες στρατιώτες και Μικρασιατική εκστρατεία. Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Γιάννης Μαραβελάκης από το βιβλιοπωλείο Αμόνι. Πηγή
  15. Την Τρίτη 20 Σεπτεμβρίου στις 19:30 οι εκδόσεις Ίκαρος και το βιβλιοπωλείο Αμόνι σας προσκαλούν στην παρουσίαση των graphic novel του Θανάση Πέτρου, 1922: Το τέλος ενός ονείρου και 1923: Εχθρική πατρίδα, που θα πραγματοποιηθεί στην Πλατεία Μερκούρη στα Άνω Πετράλωνα. Για τα βιβλία θα συνομιλήσουν με τον δημιουργό: η Ελένη Κυραμαργιού, συγγραφέας του βιβλίου Δραπετσώνα 1922-1967: Ένας κόσμος στην άκρη του κόσμου, και ο Δημήτρης Καμούζης, επιμελητής του βιβλίου Έλληνες στρατιώτες και Μικρασιατική εκστρατεία. Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Γιάννης Μαραβελάκης από το βιβλιοπωλείο Αμόνι. ΠΗΓΗ
  16. Από τη λάμψη της Σμύρνης, στην εξαθλίωση του Πειραιά Την εξαθλίωση και τα αδιέξοδα των προσφύγων όταν έφτασαν στον ελλαδικό χώρο αφηγείται το «1923. Εχθρική Πατρίδα» του Θανάση Πέτρου. Νικόλας Ζώης Θανάσης Πέτρου 1923. Εχθρική πατρίδα εκδ. Ικαρος, σελ. 128 Θεοδώρα Λούφα-Τζοάννου Σμύρνη. Η αρχόντισσα της Μικράς Ασίας εικ.: Μιχάλης Λουκιανός εκδ. Αγκυρα, σελ. 48 Ήταν ίσως επόμενο για τον Θανάση Πέτρου, μετά τα «Οι όμηροι του Γκαίρλιτς» και «1922» (και τα δύο από τις εκδόσεις Ίκαρος), που αποτύπωναν στις ιστορίες τους τον Εθνικό Διχασμό και την πορεία προς τη Μικρασιατική Καταστροφή, να ακολουθήσει ένα τρίτο γκράφικ νόβελ, με βασικό θέμα την εξαθλίωση που βίωσαν οι πρόσφυγες όταν έφτασαν στον ελλαδικό χώρο. Το «1923. Εχθρική Πατρίδα» καταγράφει στις σελίδες του ακριβώς αυτό το ζήτημα, κατ’ αρχήν με ρεαλισμό και με ιστορική ενημερότητα, στοιχεία πολύτιμα όταν ασχολείται κανείς αφενός με σύνθετα κοινωνικά φαινόμενα όπως η αποκατάσταση των προσφύγων ή η συγκρότηση της πρώτης προσφυγικής παραγκούπολης στη Δραπετσώνα, και αφετέρου με κρίσιμα πολιτικά γεγονότα, όπως το «επαναστατικό κίνημα» των συνταγματαρχών Πλαστήρα, Γονατά και Φωκά που εκδηλώθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η «δίκη των έξι» και τόσα ακόμα. Έχοντας γνώση της βιβλιογραφίας, αλλά και διαθέτοντας ευαισθησία σαν αφηγητής και σαν σχεδιαστής (οι γραμμές και τα χρώματά του ταιριάζουν λες στην υφή τόσο των προσώπων όσο και των γεγονότων που τα περιβάλλουν), ο Θανάσης Πέτρου θέτει στο επίκεντρο του «1923» την ιστορία του Σμυρνιού Γιώργη Αμπατζή και του Ζακυνθινού Σπύρου Τζανέτου, δύο συμπολεμιστών στη Μικρασιατική Εκστρατεία που μόλις έχουν φτάσει στον Πειραιά τον Σεπτέμβριο του 1922. Εκεί συναντούν τα αδιέξοδα της προσφυγικής ζωής σε θέματα σίτισης, στέγασης, υγιεινής και περίθαλψης, αντιμετωπίζουν την έχθρα πολλών ντόπιων (που περιφρονούν, χλευάζουν ή εκμεταλλεύονται τους άνδρες και ιδίως τις γυναίκες πρόσφυγες, φτάνοντας ακόμα και στις εν ψυχρώ δολοφονίες), αλλά και γνωρίζουν μετέπειτα εμβληματικές μορφές της ρεμπέτικης ιστορίας, όπως τον Μάρκο Βαμβακάρη, τον Βαγγέλη Παπάζογλου ή τον Στελλάκη Περπινιάδη. Αν πάντως η πλούσια κληρονομιά του ρεμπέτικου συνέβαλε σε μια γενικότερη εξιδανίκευση της περιόδου, ο κόσμος του προσφυγικού Πειραιά κάθε άλλο παρά ιδανικούς πρωταγωνιστές είχε και ο Θανάσης Πέτρου το γνωρίζει καλά όταν σκιαγραφεί στο «1923» τα περίφημα πορνεία των Βούρλων και κυρίως τον χαρακτήρα του Μπάμπη Καραλή, ενός ανθρώπου πρώτου σε κλεψιές, τραμπουκισμούς και εκπορνεύσεις, στα δίχτυα του οποίου πέφτει και η αδερφή του Γιώργη Αμπατζή, η Μαριγώ, ενώ εκείνος την αναζητά απεγνωσμένα. Η τελική σκηνή της συνάντησης των δύο αδερφών συνοδεύεται από μια τιμωρία του Καραλή, όμως η μεγαλύτερη δικαίωση για τον αναγνώστη είναι εκείνη που του δίνει μια ιστορία η οποία συνδυάζει την ιστορική γνώση και την κοινωνική ευαισθησία με τους αντιπροσωπευτικούς και ολοζώντανους ανθρώπινους χαρακτήρες. Απευθυνόμενο σε ένα μικρότερο ηλικιακά κοινό και πιάνοντας το νήμα της ιστορίας από τα χρόνια των αρχαίων ιωνικών πόλεων, το παιδικό βιβλίο «Σμύρνη. Η αρχόντισσα της Μικράς Ασίας», σε κείμενο της συγγραφέως Θεοδώρας Λούφα-Τζοάννου και με τις εικόνες του Μιχάλη Λουκιανού, βασίζεται επίσης σε ευρεία ιστορική γνώση περί των πολιτικών και των στρατιωτικών γεγονότων που κορυφώθηκαν με τη Μικρασιατική Καταστροφή, ενώ η κατανοητή αλλά όχι απλουστευτική αφήγησή του συνοδεύεται από μια εικονογράφηση που και την πραγματολογική ακρίβεια υπηρετεί, αλλά και το συναίσθημα διεγείρει. Κυρίως, πρόκειται για ένα βιβλίο που αν και επικεντρώνεται στην κοσμοπολίτικη λάμψη της Σμύρνης πριν από την καταστροφή, φροντίζει να πυροδοτήσει στο αναγνωστικό κοινό του πλήθος ερωτημάτων για την ιστορία της. Πηγή
  17. 1923. Εχθρική Πατρίδα: Ο Θανάσης Πέτρου κάνει την ιστορία και την ηθογραφία κόμικς Οι περιπέτειες των προσφύγων στο κόμικ του Θανάση Πέτρου Γιάννης Χ. Παπαδόπουλος 1923. Εχθρική Πατρίδα: Ο Θανάσης Πέτρου αποτυπώνει σε κόμικς τις κακουχίες που βιώσαν οι πρόσφυγες στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική καταστροφή (εκδόσεις Ίκαρος) Mετά την μεταφορά κλασικών μυθιστορημάτων σε κόμικς -τάση που έχει δει ιδιαίτερη άνθιση τα τελευταία χρόνια στα ελληνικά κόμικς- η βουτιά στην ιστορία ήταν για τους κομίστες το επόμενο επιτυχημένο πείραμα. Και στην περίπτωση των κόμικς που έφτιαξε τα τελευταία τρία χρόνια ο Θανάσης Πέτρου μόνο για επιτυχημένο πείραμα μπορούμε να μιλάμε. Ξεκίνησε το 2020 με τους «Ομήρους του Γκαίρλιτς», όπου διηγείται ένα άγνωστο περιστατικό από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο με την παράδοση αμαχητί του Δ’ Σώματος Στρατού στους Γερμανούς και την ιδιότυπη αιχμαλωσία τους στο Γκαίρλιτς της Σιλεσίας. Την επόμενη χρονιά συνέχισε με το «1922. Το τέλος ενός Ονείρου», με την αφήγηση να ακολουθεί τον Σμυρνιό Γιώργο Αμπατζή στην Μικρασιατική Εκστρατεία που οδήγησε στον ενταφιασμό της Μεγάλης Ιδέας και στην Μικρασιατική Καταστροφή. Φέτος επανέρχεται με το νέο του κόμικ με τίτλο «1923: Εχθρική Πατρίδα» (από τις εκδόσεις Ίκαρος, όπως και τα προηγούμενα) στο οποίο ακολουθεί για άλλη μια φορά τον ήρωά του, τον Γιώργο Αμπατζή, που τον συναντάμε στο λιμάνι του Πειραιά, πρόσφυγα, χωρίς υπάρχοντα και με την οικογένειά του να αγνοείται. Στο νέο αυτό κόμικ, ο Θανάσης Πέτρου καταπιάνεται με τις κακουχίες, την εχθρική διάθεση και την αφιλόξενη συμπεριφορά που βίωσαν από τους Ελλαδίτες οι πρόσφυγες που έφτασαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Φτώχεια, πείνα, κοινωνικός διασυρμός, ο ανθρώπινος πόνος αποδίδονται με σεβασμό και επιτυχία σε αυτό το κόμικ. Η ευαισθησία του Πέτρου στην απεικόνιση όλων αυτών είναι ένα από τα δυνατά σημεία του εγχειρήματός του. Το άλλο είναι ότι, πέρα από τα προφανή και ίσως σχηματικά της υπόθεσης, δηλαδή την ιστορική αφήγηση, βλέπουμε να ξετυλίγεται μπροστά μας όλη η ιστορία της Ελλάδας την περίοδο που απασχολεί και τον Πέτρου στις αφηγήσεις του. Κινήματα, δικτατορίες, πολιτικός αναβρασμός των εκάστοτε περιόδων, κοινωνικές συνήθειες, ακόμα και ο πολιτισμός αποτυπώνονται με γλαφυρό τρόπο από τον Πέτρου στα κόμικς αυτά. Δεν τον απασχολεί μονάχα μια στεγνή αναδιήγηση των ιστορικών γεγονότων, αλλά η συνολική αύρα και το κοινωνιολογικό αποτύπωμα της περιόδου. Η ενσωμάτωση των προσφύγων άλλωστε είναι ένα γεγονός που με συναρπάζει προσωπικά για τις προεκτάσεις που είχε σε ένα σωρό τομείς της υπόστασης του ελληνικού κράτους και της κοινωνίας του. Πέραν από το γεγονός ότι είναι ένα από τα πρώτα success stories του σύγχρονου ελληνικού κράτους, η ενσωμάτωση των προσφύγων, παρόλο που μόνο εύκολη δεν ήταν, επέδρασε καταλυτικά τόσο δημογραφικά όσο και οικονομικά, γεωπολιτικά, κοινωνιολογικά, εθνολογικά και φυσικά πολιτισμικά. Η επίδραση των προσφύγων στον πολιτισμό και στις επικρατούσες λαϊκές κουλτούρες υπήρξε καθοριστική. Οι πρόσφυγες είχαν ζήσει άλλωστε σε τόπους με πολιτιστική παράδοση πολλών αιώνων, την οποία μετέφεραν στον τόπο που έγινε νέα τους πατρίδα. Κυριάρχησαν τα ρεμπέτικα αλλά και πολλοί λογοτέχνες όπως οι Γ. Σεφέρης, Η. Βενέζης, Κ. Πολίτης, Γ. Θεοτοκάς, Σ. Δούκας, ο ζωγράφος και συγγραφέας Φ. Κόντογλου διέπρεψαν στον τομέα και βοήθησαν σημαντικά στην εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας. Όλα αυτά είναι υπαρκτή πραγματικότητα στα τρία αυτά κόμικς του Θανάση Πέτρου. Θανάσης Πέτρου © Klappert Θα έλεγα ότι τα κόμικς αυτά ξεφεύγουν από το καθαρά ιστορικό είδος. Ο ειδολογικός χαρακτηρισμός που θα τους απέδιδα δεν είναι στενά ιστορικός αλλά και ηθογραφικός, κι αυτό γιατί αποτελούν εμπράκτως έναν μοναδικό ηθογραφικό περίπατο στην ελληνική κοινωνία των αρχών του προηγούμενου αιώνα. Ακόμα και οι ντοπιολαλιές αποδίδονται περίτεχνα στα σενάρια που δόμησε ο Θανάσης Πέτρου. Τεχνικά όμως υπάρχει, για μένα, το πιο μεγάλο ενδιαφέρον. Στους «Ομήρους» αφηγητής είναι ο Σαλονικιός Οικονόμου, στο «1922» ο Σμυρνιός Αραμπατζής, ενώ στο 1923 δεν υπάρχει αφηγητής κι επομένως όλα όσα ανέφερα, τα ιστορικά στοιχεία και γεγονότα, τα ηθογραφικά στοιχεία, είναι κεντημένα μέσα στο σενάριο. Νομίζω ότι είναι το καλύτερο δείγμα σεναρίου που έχουμε δει από τον Πέτρου. Ένα σενάριο ζωντανό, γρήγορο και γεμάτο δράση. Τα μουντά χρώματα περνούν επιδέξια το συναίσθημα στις δύο πρώτες ιστορίες ενώ στο «1923: Εχθρική Πατρίδα» η παλέτα αλλάζει και γίνεται πιο αισιόδοξη καθώς οι πρόσφυγες εγκαθίστανται στη νέα πατρίδα. Μαστόρικα φτιαγμένα καρέ που υπηρετούν άριστα την πλοκή -ακόμα και όταν λείπει το σενάριο-, ενδελεχής ιστορική έρευνα, ψυχραιμία στην απεικόνιση της ιστορίας και των διαφόρων πολιτικών γεγονότων, σχέδιο προσηλωμένο στην ακρίβεια της σκηνοθεσίας, της εποχής των εκφράσεων των προσώπων. Ο Πέτρου ξέρει πολύ καλά τα κόμικς ως μέσο, χειρίζεται τις σελίδες και τα πάνελ του με αριστοτεχνικό τρόπο, σε μια αφήγηση ταυτόχρονα ακριβή και λιτή. Ξεφεύγει από τα καρέ, περνά στο περιθώριο της σελίδας επιστρέφοντας και πάλι σ’ αυτά, δείχνοντάς μας πως ξέρει να πει Ιστορία σε πολύχρωμες σελίδες με καρέ. Πηγή
  18. Το θρυλικό εστιατόριο «Γρα-Γρου» της Βόρειας Ελλάδας έγινε συναρπαστικό κόμικ Μια πρωτότυπη ιστορία που αναμειγνύει με μαεστρία στοιχεία του φανταστικού με πραγματικά ιστορικά γεγονότα, ιδανικό παράδειγμα της νέας εποχής του ελληνικού κόμικ Για κάποιον που έχει ζήσει στην Αθήνα ή στη Νότια Ελλάδα ο περίεργος τίτλος του κόμικ δεν θυμίζει τίποτα. Για όσους όμως είναι από τη Βόρεια Ελλάδα ή έχουν ζήσει εκεί, το «Γρα-Γρου» αποτελεί σύμβολο μιας παλιάς εποχής. Το «Γρα-Γρου» είναι ένα καινούργιο κόμικ που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ίκαρος, μια ιστορία των Γιάννη Παλαβού και Τάσου Ζαφειριάδη που εικονογράφησε ο Θανάσης Πέτρου. Η υπόθεσή του αφορά τις ιστορίες μοναχικών ανθρώπων που τους στοιχειώνει ένα γεφύρι σε ένα ερημικό και ξεχασμένο χωριό στα κρύα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας. Αυτά είναι αρκετά για να μην κάνουμε spoiler, μια και στο συγκεκριμένο έργο υπάρχει έντονο το στοιχείο της έκπληξης. Για κάποιον που έχει ζήσει στην Αθήνα ή στη Νότια Ελλάδα ο περίεργος τίτλος του κόμικ δεν θυμίζει τίποτα. Για όσους όμως είναι από τη Βόρεια Ελλάδα ή έχουν ζήσει εκεί, το «Γρα-Γρου» αποτελεί σύμβολο μιας παλιάς εποχής. «Ήταν ένα μικρό εστιατόριο στην παλιά εθνική οδό Βέροιας-Κοζάνης» λέει ο Γιάννης Παλαβός. «Χτίστηκε το 1925 έξω από το χωριό Καστανιά, στο Βέρμιο, από Σανταίους πρόσφυγες. Άλλαξε διάφορες χρήσεις: αρχικά ήταν χάνι, έπειτα κουρείο και τελικά έγινε εστιατόριο ονομαστό στη Βόρεια Ελλάδα. Επί ογδόντα χρόνια, το "Γρα-Γρου" ήταν το διάλειμμα για αναρίθμητους οδηγούς από τις ατέλειωτες στροφές του Βερμίου. Ήταν κάτι σαν καταφύγιο. Από κει περνούσαν καθημερινά εκατοντάδες αυτοκίνητα έως το 2004, οπότε άνοιξε η Εγνατία Οδός και το κτίριο κατεδαφίστηκε. Δεν υπάρχει ταξιδιώτης που να μην το νοσταλγεί». Οι δημιουργοί του έχουν χτίσει μια σοβαρή ιστορία μυθοπλασίας που αναμειγνύει με μαεστρία στοιχεία του φανταστικού με πραγματικά ιστορικά γεγονότα. Ο συμβολισμός του γεφυριού, που είναι ο άλλος πρωταγωνιστής του έργου, πέρα από το εστιατόριο, θίγει με έμμεσο τρόπο πολλές καταστάσεις από τη σύγχρονη κοινωνία. Ο Γιάννης ακόμη θυμάται τα συγκλονιστικά φαγητά που έφτιαχναν εκεί, τη φασολάδα και την κοτόσουπα. «Έχω έντονες αναμνήσεις από το ρυζόγαλο που τρώγαμε, από το πάτωμα που έτριζε, από τα κάδρα στους τοίχους –ιδίως τη "Σκάλα της ζωής του άντρα"–, από τη σόμπα που "μπουμπούνιζε", από τα τζάμια που τα θόλωνε το κρύο και, φυσικά, από τους ιδιοκτήτες του». Φωτο: Τάσος Αναστασόπουλος Εικονογράφηση από το κόμικ Το είχαν βαφτίσει έτσι παράξενα «από το γρύλισμα των μηχανών στην ανηφόρα», αναφέρει ο Τάσος Ζαφειριάδης. Αυτό ήταν, όπως μας είπαν, το βασικό έναυσμα για την ιστορία του κόμικ, όπως και η μοναδική τοποθεσία του. «Νομίζω ότι η πρώτη εικόνα που είχα ήταν αυτή του πέτρινου γεφυριού που χάνεται στην ομίχλη. Όταν κόλλησε αυτή η εικόνα με την Καστανιά, όλα άρχισαν με μαγικό τρόπο να μπαίνουν στη θέση τους και να συμπληρώνουν την ιστορία: το εκκλησάκι του Αγίου Χριστόφορου απέναντι από το Γρα-Γρου, το ποντιακό στοιχείο, η σύγχρονη Εγνατία Οδός με τις κοιλαδογέφυρές της που παρέκαμψε το χωριό, μια γέφυρα στη Βέροια που αποδίδεται εσφαλμένα στον Οθωμανό αρχιτέκτονα Μιμάρ Σινάν, αλλά και τα κουδαρίτικα, η συνθηματική γλώσσα των μαστόρων. Κλείδωσαν όλα μεταξύ τους με τρόπο που δεν μπορούσα να φανταστώ στην αρχή». Οι δημιουργοί του έχουν χτίσει μια σοβαρή ιστορία μυθοπλασίας που αναμειγνύει με μαεστρία στοιχεία του φανταστικού με πραγματικά ιστορικά γεγονότα. Ο συμβολισμός του γεφυριού, που είναι ο άλλος πρωταγωνιστής του έργου, πέρα από το εστιατόριο, θίγει με έμμεσο τρόπο πολλές καταστάσεις από τη σύγχρονη κοινωνία. Το κέντρο βάρους πέφτει και στο ρεαλιστικό σκίτσο του Θανάση Πέτρου. «Μια βασική διαφορά με τις προηγούμενες δουλειές μου είναι ότι το lettering είναι χειρόγραφο και όχι στον υπολογιστή, οπότε υπάρχει μεγαλύτερη συνάφεια μεταξύ του κειμένου και του σχεδίου. Από κει και πέρα, βασικό μου μέλημα ήταν να δημιουργήσω μια ατμόσφαιρα πειστική και αληθοφανή στα μάτια του αναγνώστη, που να ακολουθεί σκηνοθετικά και αισθητικά το πνεύμα της ιστορίας» λέει και, όπως το μαρτυρούν οι σελίδες, το έχει πετύχει. Έχει πιάσει ακριβώς την ατμόσφαιρα και τον ρυθμό της ιστορίας, αλλά κυρίως το «σκληρό» κλίμα της περιοχής. Με αφορμή αυτό, όμως, οι δημιουργοί του βρήκαν την ευκαιρία να ξεπεράσουν και ένα παλιό τους απωθημένο, το να ντύσουν ένα κόμικ με μουσική ώστε να αποτελεί μια πιο ολοκληρωμένη πρόταση. Επομένως, στις πρώτες σελίδες του ανακαλύπτεις ότι έχει και το δικό του σάουντρακ, επτά ορίτζιναλ κομμάτια που έχει συνθέσει ο Μιχάλης Σιγανίδης, εμπνευσμένα από την υπόθεση. Το εστιατόριο Γρα-Γρου χτίστηκε το 1925 έξω από το χωριό Καστανιά, στο Βέρμιο, από Σανταίους πρόσφυγες. Αρχικά ήταν χάνι, έπειτα κουρείο και τελικά έγινε εστιατόριο ονομαστό στη Βόρεια Ελλάδα. Φωτο: Τάσος Αναστασόπουλος Σκέφτομαι αν θα μπορέσει να αποτελέσει ιδανικό παράδειγμα της στροφής που κάνουν τελευταία οι Έλληνες δημιουργοί σε ελληνοκεντρικά θέματα και το κατά πόσο τα ελληνικά κόμικς αλλάζουν. Είναι τόσο προσεγμένη δουλειά, που μπορεί να σταθεί επάξια δίπλα σε ευρωπαϊκά ή αμερικανικά graphic novels και αν έχει τύχη, να βγει και σε άλλη αγορά, εκτός της χώρας του. Αν και δεν είναι ακόμα ευδιάκριτη η πορεία που θα πάρει η ελληνική «σκηνή» των κόμικς, όπως αναφέρει ο Θανάσης Πέτρου. «Ο όρος "σκηνή" υπονοεί κάποια κοινά χαρακτηριστικά, κάποιες αισθητικές τάσεις ή υφολογικές επιλογές, γεγονός που, καλώς ή κακώς, δεν είναι διακριτό σε γενικές γραμμές στα ελληνικά κόμικς. Δημιουργοί, κυρίως σχεδιαστές και λιγότερο σεναριογράφοι πάντοτε υπήρχαν και συνεχώς εμφανίζονται νέοι και πολύ ταλαντούχοι. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα παρατηρείται πολύ μεγάλη αύξηση στον χώρο των αυτοεκδόσεων, τις οποίες όμως, μια και συνήθως δεν έχουν διανομή, είναι δύσκολο να τις βρει το αναγνωστικό κοινό ‒ μόνο στο πλαίσιο κάποιων φεστιβάλ ή, στην καλύτερη περίπτωση, σε κάποια εξειδικευμένα βιβλιοπωλεία. Το ζήτημα είναι να υπάρχουν εκδότες οι οποίοι θα υποστηρίξουν και θα προωθήσουν τις νέες δημιουργίες. Τελευταία έχουν μπει και μεγάλοι εκδότες στον χώρο των κόμικς, οπότε μόνο καλό θα κάνει αυτή η αλλαγή τακτικής». Εικονογράφηση από το κόμικ Οι δημιουργοί του έχουν χτίσει μια σοβαρή ιστορία μυθοπλασίας που αναμειγνύει με μαεστρία στοιχεία του φανταστικού με πραγματικά ιστορικά γεγονότα. Φωτο: Τάσος Αναστασόπουλος Σελίδα από το κόμικ Σελίδα από το κόμικ Πηγή
  19. 1923, Εχθρική Πατρίδα Το νέο κόμικς του Θανάση Πέτρου «1923, Εχθρική Πατρίδα» που κυκλοφόρησε μόλις από τις εκδόσεις Ίκαρος είναι το τρίτο μέρος της συναρπαστικής ιστορίας που ξεκίνησε με τους «Ομήρους του Γκαίρλιτς, Μια απίστευτη, αληθινή ιστορία διχασμού και πολέμου» και συνεχίστηκε με το «1922, Το τέλος ενός ονείρου». Η κατάσταση στο λιμάνι του Πειραιά αμέσως μετά την καταστροφή της Σμύρνης, το 1923, οι συγκλονιστικές ιστορίες των προσφύγων και οι ανυπόφορες συνθήκες στις οποίες έπρεπε να ζήσουν, αντιμετωπίζοντας εχθρότητα και πολιτική αστάθεια, γίνονται για τον Θανάση Πέτρου το πλαίσιο για το νέο συγκλονιστικό graphic novel του. 1923, Πειραιάς, μετά την καταστροφή της Σμύρνης. Χιλιάδες Μικρασιάτες πρόσφυγες κατακλύζουν το λιμάνι, ενώ το στρατιωτικό κίνημα που αναλαμβάνει επίσημα την άσκηση της εξουσίας απαιτεί την απομάκρυνση του βασιλιά. Η στρατοκρατούμενη διοίκηση πρέπει να φροντίσει για τη σίτιση και τη στέγαση των χαροκαμένων προσφύγων, οι οποίοι, πέρα από τις ταλαιπωρίες τους, έχουν να υπομείνουν και τη σχεδόν εχθρική, σε πολλές περιπτώσεις, αντιμετώπιση από τους γηγενείς Έλληνες. Ο Σμυρνιός Γιώργος Αμπατζής και ο Ζακυνθινός Σπύρος Τζανέτος, συμπολεμιστές στη Μικρασιατική Εκστρατεία, που έχουν πάρει το στρατιωτικό τους απολυτήριο και φτάνουν στον Πειραιά μαζί με τις χιλιάδες προσφύγων τον Σεπτέμβριο του 1922, αγωνίζονται να επιβιώσουν στις ανυπόφορες συνθήκες και την πολιτική αστάθεια, σε ένα περιβάλλον με αμέτρητες δυσκολίες. Ο Αμπατζής αναζητά τη χαμένη του οικογένεια και ο Τζανέτος παραμένει στο λιμάνι για να βοηθήσει τον φίλο του. Το νέο κόμικς του Θανάση Πέτρου «1923, Εχθρική Πατρίδα» που κυκλοφόρησε μόλις από τις εκδόσεις Ίκαρος είναι το τρίτο μέρος της συναρπαστικής ιστορίας που ξεκίνησε με τους «Ομήρους του Γκαίρλιτς, Μια απίστευτη, αληθινή ιστορία διχασμού και πολέμου» και συνεχίστηκε με το «1922, Το τέλος ενός ονείρου». Παρουσιάζει με ρεαλιστικό τρόπο τις συνθήκες στους καταυλισμούς των προσφύγων και τη δημιουργία μιας ολόκληρης περιοχής, της Κρεμμυδαρούς, μέσα από περιστατικά που είναι σκληρά και απάνθρωπα, αλλά εντελώς αληθινά – με καρέ ωμής πραγματικότητας. «Με δεδομένο ότι το ρεμπέτικο τραγούδι γεννήθηκε στον Πειραιά και με δεδομένο ότι σήμερα υπάρχει μια ρομαντική, σχεδόν μυθική, διάσταση γύρω από αυτό και τους δημιουργούς του, θέλησα να δείξω ότι ο κόσμος της μαγκιάς του Πειραιά, στην πραγματικότητα, απείχε πάρα πολύ από οποιαδήποτε ειδυλλιακή εικόνα έχουμε πλέον εμείς και η οποία βασίζεται στα ρεμπέτικα τραγούδια. Ο κόσμος της μαγκιάς είχε κλέφτες, απατεώνες, φυλακόβιους, νταβατζήδες, μαχαιροβγάλτες, τραμπούκους». «Αρχικά είχα ξεκινήσει να γράφω μια ιστορία που θα εστίαζε στο ρεμπέτικο, την οποία όμως εγκατέλειψα σχετικά γρήγορα, όταν συνειδητοποίησα ότι τα γεγονότα με το Δ' Σώμα Στρατού στο Γκαίρλιτς και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονταν είχαν πολύ περισσότερο ενδιαφέρον», εξηγεί ο Θανάσης Πέτρου. «Πριν ακόμα εκδοθούν οι "Όμηροι", είχα ξεκινήσει να ετοιμάζω τη συνέχειά τους, δηλαδή το “1922, το τέλος ενός ονείρου”, στο οποίο διαπραγματεύομαι την ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το να ασχοληθώ με τις συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής και τη μοίρα των προσφύγων που έφτασαν στην Ελλάδα μου φάνηκε ότι ήταν μονόδρομος, οπότε προέκυψε το “1923, Εχθρική πατρίδα”. Επομένως, αν και δεν ήταν ο αρχικός σκοπός μου να κάνω μια τριλογία, τελικά συνέβη. Στους "Όμηρους" τον ρόλο του αφηγητή παίζει ο Θεσσαλονικιός Οικονόμου, στο “1922” τη σκυτάλη παίρνει ο Σμυρνιός, ενώ στο “1923” ουσιαστικά δεν υπάρχει αφηγητής. Ξεκινώντας να συλλέγω υλικό και να γράφω το σενάριο για το “1923” είχα κατά νου η ιστορία μου να φτάσει μέχρι το 1936, την εποχή που επιβάλλεται η δικτατορία από τον Μεταξά. Ωστόσο, τα ιστορικά γεγονότα του ελληνικού Μεσοπολέμου είναι τόσα πολλά και τόσο σύνθετα που ήταν αδύνατο με την αφήγησή μου να καλύψω μια τόσο μεγάλη χρονική περίοδο. Επομένως, θα υπάρξει και συνέχεια γιατί θέλω η ιστορία των πρωταγωνιστών μου να ολοκληρωθεί το 1936 και μάλιστα αυτό να γίνεται στη γενέθλια πόλη μου, τη Θεσσαλονίκη». — Τι έρευνα έκανες για να δημιουργήσεις το σκηνικό και τους ήρωες; Από τον τρόπο που μιλάνε μέχρι την κατάσταση στα καταλύματα στις περιοχές που τους έβαλαν να μείνουν; Προφανώς υπάρχει τεράστια βιβλιογραφία που σχετίζεται με το θέμα των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής, της υποδοχής και της ένταξής τους στον ελλαδικό χώρο, έκανα μια επιλογή βιβλίων που αποτέλεσαν τις αρχικές πηγές μου. Πολύ βασικότερο ρόλο στην άντληση υλικού για το σενάριό μου είχε η ανάγνωση εφημερίδων της εποχής. Ουσιαστικά, έκανα αποδελτίωση των καθημερινών φύλλων 4-5 εφημερίδων από τον Σεπτέμβριο του 1922 μέχρι τον Απρίλιο του 1924. Ήταν πολύ κουραστικό, αλλά «ψάρευα» φοβερά πράγματα, ώστε να σχηματίσω μια πληρέστερη εικόνα για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Βέβαια, πάρα πολλά από αυτά δεν τα χρησιμοποίησα, αλλά αυτό πάντα συμβαίνει όταν κάνεις έρευνα και συλλέγεις υλικό, ένα πολύ μεγάλο μέρος του μένει στο ράφι. — Πες μου για τις αληθινές προσωπικότητες που εμφανίζονται μέσα στην ιστορία. Στη διάρκεια της αφήγησης βλέπουμε δύο φορές τον Νικόλαο Πλαστήρα, επικεφαλής του επαναστατικού κινήματος, να βγάζει λόγο στο Σύνταγμα, ενώ ένα μικρό πέρασμα κάνουν ο έφηβος Μάρκος Βαμβακάρης (17 χρονών το 1922), ο συνθέτης Βαγγέλης Παπάζογλου και ο τραγουδιστής Στελλάκης Περπινιάδης (οι δυο τους, με βάση τη βιογραφία του Περπινιάδη, όντως είχαν γνωριστεί στα Βούρλα). Κατά τα άλλα, όσοι χαρακτήρες εμφανίζονται στο βιβλίο είναι επινοημένοι. — Πόσο δύσκολο ήταν να εντάξεις όλα αυτά τα γεγονότα μέσα στο σενάριο του κόμικς και σε ελάχιστα καρέ; Δεν ήταν εύκολο, γιατί επιπλέον στο τρίτο βιβλίο δεν υπάρχει αφηγητής, επομένως τα πάντα έπρεπε να γίνονται κατανοητά από την οπτική αφήγηση και τους διαλόγους. Μόνο στην τελευταία σελίδα του βιβλίου θα διαβάσουμε τις σκέψεις του Αμπατζή. Ήταν επιλογή μου να απουσιάζει ο αφηγητής που θα μας περιγράφει κάποια γεγονότα, τις σκέψεις και τα συναισθήματά του ή θα τοποθετεί χωρικά ή χρονικά τον αναγνώστη. Επομένως, όλα τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου στην οποία αναφέρομαι δεν περιγράφονται αυτά καθ’ εαυτά, αλλά προσπάθησα να τα εντάξω έμμεσα. — Μίλησέ μου για τους άλλους χαρακτήρες του κόμικς, τον Σπύρο Τζανέτο, τον Μπάμπη Καραλή, τη Μαριγώ… Ο Σπύρος Τζανέτος, Επτανήσιος στην καταγωγή, ήταν συμπολεμιστής του Αμπατζή στη Μικρασιατική Εκστρατεία και σ’ αυτή την πρωτόγνωρη πραγματικότητα που αντικρίζουν στον Πειραιά αποφασίζει να μείνει και να συμπαρασταθεί στον φίλο του. Στην πραγματικότητα, δεν θα μπορούσε να φύγει, γιατί τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1922 οι ακτοπλοϊκές γραμμές είχαν διακοπεί. Όλα τα πλοία ουσιαστικά χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά προσφύγων από τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου προς τα μεγάλα λιμάνια της ηπειρωτικής ή της νησιωτικής χώρας. Ο χαρακτήρας του Μπάμπη Καραλή, μαζί με την παρέα του, ουσιαστικά αντιπροσωπεύει τον ντόπιο Πειραιώτη, που είναι μάγκας, πονηρός, λωποδύτης και προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τους πρόσφυγες, ώστε να βρει έναν εύκολο τρόπο βιοπορισμού. Με δεδομένο ότι το ρεμπέτικο τραγούδι γεννήθηκε στον Πειραιά και με δεδομένο ότι σήμερα υπάρχει μια ρομαντική, σχεδόν μυθική, διάσταση γύρω από αυτό και τους δημιουργούς του, θέλησα να δείξω ότι ο κόσμος της μαγκιάς του Πειραιά, στην πραγματικότητα, απείχε πάρα πολύ από οποιαδήποτε ειδυλλιακή εικόνα έχουμε πλέον εμείς και η οποία βασίζεται στα ρεμπέτικα τραγούδια. Ο κόσμος της μαγκιάς είχε κλέφτες, απατεώνες, φυλακόβιους, νταβατζήδες, μαχαιροβγάλτες, τραμπούκους. Θύμα του Μπάμπη πέφτει η έφηβη Μαριγώ, η αδελφή του Αμπατζή, η οποία έχει χάσει την οικογένειά της στη Σμύρνη και φτάνει ολομόναχη στον Πειραιά. — Η κατάσταση στα προσφυγικά ήταν πολύ δύσκολη, κι ο τρόπος που παρουσιάζεται στο «1923» είναι πολύ ρεαλιστικός, τι σε εντυπωσίασε περισσότερο από τα στοιχεία που μάζευες όσο ετοίμαζες το κόμικς; Είχες πηγές για αυτές τις αναφορές; Την πραγματική διάσταση των προβλημάτων την ξέρουν φυσικά μόνο όσοι πρόσφυγες τα βίωσαν στο πετσί τους. Από ’κει και πέρα όλοι εμείς, οι υπόλοιποι, θα πρέπει, αναγκαστικά, να βασιστούμε στις μαρτυρίες αυτών των προσφύγων, όπως στις αφηγήσεις της Αγγέλας Παπάζογλου ή σε λογοτεχνικά έργα. Αν έχω καταφέρει στο κόμικς να περιγράψω, έστω με τον ελάχιστο ρεαλισμό, την κατάσταση και τις συνθήκες που επικρατούσαν, θα είμαι πολύ ικανοποιημένος. — Πες μου για το πολιτικό πλαίσιο της ιστορίας – που είναι στην ουσία η επιβίωση στον προσφυγικό καταυλισμό και η αναζήτηση της οικογένειας του Αμπατζή. Ουσιαστικά, αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, θα επικρατήσει ένα κίνημα στρατιωτικών το οποίο θα αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας. Σήμερα, θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε μια δικτατορία συνταγματαρχών, εκείνη την εποχή όλες αυτές οι ενέργειες των στρατιωτικών που κατέλυαν το πολιτικό σύστημα ονομάζονταν «κινήματα». Για να μη μακρηγορήσω, τα πολιτικοϊστορικά γεγονότα της συγκεκριμένης περιόδου είναι καταλυτικά: η υπογραφή συνθήκης ειρήνης με την κεμαλική Τουρκία, η τιμωρία των ενόχων για την αποτυχία της Μικρασιατικής Εκστρατείας, η έναρξη συνομιλιών Ελλάδας και Τουρκίας με ποικίλα και πολυσύνθετα προβλήματα (ανατολική Θράκη, πολεμικές αποζημιώσεις, το Πατριαρχείο, οι πρόσφυγες κ.λπ.). Ταυτόχρονα, στο εσωτερικό της χώρας, το κολοσσιαίο πρόβλημα είναι, φυσικά, η στέγαση, η σίτιση, η περίθαλψη και η γεωγραφική κατανομή των χιλιάδων προσφύγων που κατέφτασαν στον ελλαδικό χώρο. Από εκεί και πέρα, η καθημερινότητα των πρωταγωνιστών μου επηρεάζεται φυσικά από τα πολιτικά θέματα που προκύπτουν, αλλά το κυριότερο ζήτημα είναι, κατά βάση, αυτό της επιβίωσης ή για τον Αμπατζή το να βρει αν η οικογένειά του έχει γλιτώσει από την καταστροφή, ενώ παράλληλα βλέπουμε πώς δημιουργείται η Κρεμμυδαρού, η περιοχή που θα αποτελέσει αργότερα τη Δραπετσώνα. — Ο τρόπος που υποδέχτηκαν οι ντόπιοι τους πρόσφυγες είναι σοκαριστικός, αν και είναι στο DNA μας να μη θέλουμε ξένους στο σπίτι μας, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Δεν μαθαίνει ποτέ ο Έλληνας από την ιστορία… Υπάρχουν δύο βασικές διαστάσεις σε ό,τι αφορά την υποδοχή των προσφύγων. Από τη μία είναι η κρατική μέριμνα που έπρεπε να λειτουργήσει άμεσα, σε μεγάλη κλίμακα και αποτελεσματικά και η οποία προφανώς δεν επαρκούσε, οπότε χρειάστηκε μεγάλη συνδρομή από το εξωτερικό. Να αναφέρω ένα ενδεικτικό παράδειγμα της κατάστασης: τις πρώτες ημέρες που άρχισαν να φτάνουν πρόσφυγες στον Πειραιά γινόταν διανομή μόνο ξηράς τροφής, γιατί δεν υπήρχαν σκεύη για να τους προσφέρουν φαγητό. Από την άλλη, οι ντόπιοι Πειραιώτες, μια και το κόμικς διαδραματίζεται εξ ολοκλήρου στον Πειραιά, είδαν την πόλη τους να πλημμυρίζει από χιλιάδες εξαθλιωμένους ανθρώπους. Να έχουμε υπόψη ότι, στην αρχή, οι πρόσφυγες που κατέφθαναν ήταν ηλικιωμένοι και γυναικόπαιδα, μια και οι άντρες από 18 έως 45 ετών είχαν συλληφθεί από τους Τούρκους. Προφανώς, πολλοί ντόπιοι προσπάθησαν να τους βοηθήσουν, αλλά πολλοί τους αντιμετώπισαν εχθρικά, ενώ κάποιοι θέλησαν να τους εκμεταλλευτούν. Πολλοί Αθηναίοι ή Πειραιώτες έτρεξαν να βρουν ανάμεσα στους πρόσφυγες οικιακές βοηθούς και παραδουλεύτρες, αλλά αρκετές γυναίκες και νέες κοπέλες έπεσαν θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης και οδηγήθηκαν στην πορνεία. Πρέπει να ήταν τόσο μεγάλη η προσπάθεια εξαπάτησης του γυναικείου προσφυγικού πληθυσμού, ώστε πολύ σύντομα ψηφίστηκε νόμος που απαγόρευε στους ντόπιους να έχουν επαφές με τους πρόσφυγες, αν πρώτα δεν αποδείκνυαν την οικογενειακή τους κατάσταση και ότι όντως χρειάζονταν οικιακή βοηθό. Επίσης, να προσθέσω ότι μέσα από τις αναγνώσεις των εφημερίδων της εποχής, διαπίστωσα ότι ο Πειραιάς ήταν, ούτως ή άλλως, μια περιοχή όπου η γενική παραβατικότητα, οι τραυματισμοί, ακόμη και οι ανθρωποκτονίες για ασήμαντες αφορμές, μάλλον ήταν σε καθημερινή βάση. — Πες μου και για το κρατικό πορνείο των Βούρλων. Ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα στην περιοχή του Πειραιά φαίνεται ότι υπήρχε πολύ μεγάλο πρόβλημα με τα χαμαιτυπεία που εξυπηρετούσαν ναυτικούς και εργάτες και ήταν διασκορπισμένα στην περιοχή. Οι κάτοικοι διαμαρτύρονταν για τη διασπορά των εκδιδόμενων γυναικών μέσα στην πόλη και απαιτούσαν τη μεταφορά των πορνείων εκτός των ορίων της πόλης. Έτσι, το 1873 παραχωρήθηκε μία έκταση στην περιοχή Βούρλα, που ήταν κοντά στο νεκροταφείο του Αγίου Διονυσίου και θα προοριζόταν για την κατασκευή ενός κτιριακού συγκροτήματος-πορνείου. Ο δήμαρχος Πειραιά, κάτω από μυστήριες συνθήκες, ανέθεσε την εργολαβία στον Νικόλαο Μπόμπολα, ο οποίος αποπεράτωσε το κτιριακό συγκρότημα το 1875. Στην πραγματικότητα, ήταν ένα περίκλειστο στρατόπεδο-φυλακή-πορνείο υπό την επίβλεψη της χωροφυλακής. Στα Βούρλα, οι εργαζόμενες γυναίκες (ακόμα και ανήλικες) ήταν στην πραγματικότητα φυλακισμένες μέσα στο κτιριακό συγκρότημα, που ήταν χωρισμένο σε τρεις πτέρυγες. Τα δωμάτιά τους είχαν έναν βασικό εξοπλισμό (κρεβάτι, τραπέζι, καρέκλα και νιπτήρα τοίχου), ενώ στην κοινόχρηστη αυλή υπήρχαν αποχωρητήρια, λουτρά και καφενείο. Η κατάταξη των των γυναικών γινόταν σύμφωνα με την ηλικία τους. Στην πρώτη πτέρυγα ήταν οι μεσόκοπες 40-50 ετών, στη μεσαία οι γυναίκες 18-40 ετών και στην τρίτη πτέρυγα τα κορίτσια 14-18 ετών. Οι διευθύντριες, απόμαχες πόρνες, ήταν υπεύθυνες για την ενοικίαση των δωματίων, επέβλεπαν την προσέλευση των πελατών και την είσπραξη του αντιτίμου, φρόντιζαν για τις εβδομαδιαίες ιατρικές εξετάσεις των γυναικών στο Νοσοκομείου Συγγρού για αφροδίσια νοσήματα. Οι γυναίκες μπορούσαν να βγουν έξω από τα Βούρλα μόνο για ιατρικές εξετάσεις ή αν έπαιρναν άδεια από τις αστυνομικές αρχές, πράγμα σπάνιο. Απ’ ό,τι φαίνεται, υπήρχαν γυναίκες που μεγάλωναν μέσα στα Βούρλα τα παιδιά τους. Πληροφορίες από πρώτο χέρι για τα Βούρλα έχουμε από τα επιτόπια ρεπορτάζ που έκαναν η συγγραφέας-δημοσιογράφος Λιλίκα Νάκου το 1936 για την εφημερίδα «Ακρόπολις», ο δημοσιογράφος Κανελλής που επισκέφθηκε τα Βούρλα το 1933 για λογαριασμό της εφημερίδας «Ανεξάρτητος» και από τις βιογραφίες του Μάρκου Βαμβακάρη και του Νίκου Μάθεση. Δεν είναι βέβαιο πότε τερματίστηκε η λειτουργία του πορνείου των Βούρλων (άλλοι υποστηρίζουν το 1934, άλλοι το 1937), πάντως στην περίοδο της Κατοχής το συγκρότημα είχε μετατραπεί σε φυλακές. Αργότερα μετονομάστηκαν σε «Δικαστικές Φυλακές Πειραιώς», οι οποίες λειτούργησαν μέχρι τα χρόνια της δικτατορίας. Είναι γνωστή η ιστορία της απόδρασης 27 φυλακισμένων κομμουνιστών το 1955, οι οποίοι σε τέσσερις μήνες έσκαψαν σήραγγα 18-19 μέτρων για να καταφέρουν να αποδράσουν. Πηγή
  20. Ένα υπέροχο ταξίδι στον χρόνο Γιάννης Κουκουλάς Δημιουργός κόμικς, εικονογράφος, σχεδιαστής, είναι κάποιες από τις ιδιότητες με τις οποίες είναι γνωστός ο Πέτρος Χριστούλιας. Ολες σχετικές με την εικόνα. Σε αυτές προστέθηκε πρόσφατα κι ακόμα μία, αυτή του συγγραφέα παιδικών βιβλίων. «Η Ατμομηχανή του Χρόνου» είναι η πρώτη του συγγραφική δουλειά. Και είναι συναρπαστική. Τα ταξίδια στον χρόνο αποτελούσαν πάντα προκλήσεις για συγγραφικές επινοήσεις και αγαπημένα θέματα των αναγνωστών. Συνήθως, τέτοια ταξίδια στη λογοτεχνία –αλλά και στον κινηματογράφο, στα κόμικς κ.λπ.– συνδυάζονταν με τρελές περιπέτειες, με απρόσμενα σενάρια, με εντυπωσιακά ειδικά εφέ. Επιπλέον, οι επιστροφές στον χρόνο συνήθως αφορούν συγκεκριμένες χρονικές στιγμές, που είναι φορτισμένες με ιστορική σημασία και συγκεκριμένα μέρη που είναι ικανά να εξάψουν τη φαντασία. Δεν είναι και τόσο συνηθισμένο ένα θέμα τόσο εξωπραγματικό να «περιορίζεται» σε μια μικρή επαρχιακή πόλη της Ελλάδας και να μην έχει ούτε πανίσχυρα υπερόπλα ούτε καταστροφές και φιλοσοφικά παράδοξα ούτε απαστράπτουσες χρονομηχανές. Ο Πέτρος Χριστούλιας το κατάφερε, όμως. Στο βιβλίο του μπορεί να μην υπάρχουν τα αναμενόμενα σε ένα τέτοιο έργο. Και κυρίως να μην υπάρχει μια μηχανή του χρόνου. Είναι αρκετή, όμως, μια «Ατμομηχανή του Χρόνου» (εκδόσεις Ικαρος, 152 σελίδες), η οποία μεταφέρει τον Άλκη και τη Φωτεινή σε μια προηγούμενη εποχή της ίδιας τους της πόλης και σε ένα μυστήριο που πρέπει να λυθεί. Αν και δεν δηλώνεται ρητά πουθενά στο βιβλίο, αυτή η πόλη είναι η Χαλκίδα, πόλη στην οποία ζει, εργάζεται και δημιουργεί ο Χριστούλιας. Και είναι μια υπέροχη Χαλκίδα. Με τις ιδιαιτερότητές της, με τα παράξενα υδάτινα φαινόμενά της, με τα καραβάκια στο στενό που τη χωρίζει από την απέναντι στεριά, με τα ήσυχα και κατάφυτα δρομάκια της. Όλα αυτά, ιδιαίτερα στην παλαιά εποχή κατά την οποία εξελίσσεται το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, υποκαθιστούν και με το παραπάνω την απουσία όλων των συμβατικών «αναμενόμενων» που προαναφέραμε. Μετατρέποντας έτσι την «Ατμομηχανή του Χρόνου» σε ένα πανέμορφο ταξίδι στον χρόνο, σε μια πανέμορφη πόλη, με πρωταγωνιστές δύο μικρά παιδιά που γνωρίζουν από κοντά τη μαγεία και τη γοητεία της απλότητας και της αθωότητας μιας άλλης, οριστικά χαμένης εποχής: «Σε λίγο περπατούσαν στις γειτονιές της πόλης τους, που τώρα, με όλα αυτά τα σπίτια με τις κεραμοσκεπές και τις αυλές τους, που από τα κάγκελά τους ξεχείλιζαν διάφορα φυτά, έμοιαζε περισσότερο με κάποιο χωριό. Οι μεθυστικές μυρωδιές από τα γιασεμιά και τα νυχτολούλουδα ήταν σίγουρα πιο ευχάριστες από τις αναθυμιάσεις των αυτοκινήτων που είχαν συνηθίσει». Η γραφή του Πέτρου Χριστούλια είναι απλή, κατανοητή και γεμάτη νοήματα και συναισθήματα για τα παιδιά άνω των 9 ετών στα οποία απευθύνεται η έκδοση, ενώ η αφήγηση συμπληρώνεται από τα έξυπνα, δεκάδες σχέδια του δημιουργού που προσφέρουν σε ορισμένα σημεία του βιβλίου την απαραίτητη οπτικοποίηση που κάνει την ιστορία ακόμα πιο ενδιαφέρουσα. Σε ένα ακόμα παράδειγμα παιδικής, εφηβικής και νεανικής λογοτεχνίας που τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας γνωρίζουν και θα συνεχίζουν να γνωρίζουν μεγάλη ανάπτυξη και εξέλιξη. Πηγή
  21. «1922»: Λίγο πριν από την τελευταία πράξη της Μικρασιατικής Καταστροφής ΑΠΕ-ΜΠΕ Εκατό παρά ένα χρόνια συμπληρώνονται από τη Μικρασιατική Καταστροφή, ένα εθνικό τραύμα που έχει εγγραφεί στη συλλογική μνήμη και του οποίου η ιστορία εξακολουθεί να μας απασχολεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Με το καινούργιο εικονογραφημένο ιστορικό του μυθιστόρημα, που κυκλοφορεί υπό τον τίτλο «1922» από τις εκδόσεις Ίκαρος, ο Θανάσης Πέτρου αποδεικνύει πόσο έχουν προχωρήσει τα κόμικς στα καθ' ημάς, αναλαμβάνοντας πλέον να καταπιαστούν όχι απλώς με ιστορικά θέματα, αλλά και με ένα ζήτημα το οποίο συνδέεται με μια από τις πιο μοιραίες στιγμές της Ελλάδας. Η ιδέα για το «1922» ξεκίνησε από το αμέσως προηγούμενο εικονογραφημένο μυθιστόρημα του Πέτρου, που τιτλοφορείται «Οι όμηροι του Γκαίρλιτς» (2020, Ίκαρος), και το οποίο έχει ως θέμα του τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εθνικό Διχασμό, αναφέρει το ΑΠΕ-ΜΠΕ. Στην τωρινή δουλειά του, με μεγάλα, μακρινά πλάνα για τις στρατιωτικές συγκρούσεις, τις οποίες απεικονίζει με βαθιά πράσινα, κίτρινα και καφέ χρώματα, χτίζοντας μιαν ατμόσφαιρα αγωνίας, ρίσκου και διαρκούς περιπέτειας, ο Πέτρου εξιστορεί την πορεία της Μικρασιατικής Εκστρατείας: από την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών, την οποία δεν σεβάστηκε και δεν τήρησε κανένας, μέχρι την προέλαση του ελληνικού στρατού στην Ανατολία το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1920 και την κατοπινή συντριβή. Στο κόμικ, που όπως και η λογοτεχνία, οφείλει να εξατομικεύσει μυθοπλαστικά την αφήγησή του, πρωταγωνιστούν δύο στρατιώτες: ο Γιώργης Αμπατζής και ο αρχαιοδίφης Κωνσταντίνος Νικολάου, ο οποίος μας υπενθυμίζει με διάφορες ευκαιρίες το πολυστρωματικό αρχαιοελληνικό παρελθόν της Μικράς Ασίας. Καθώς ξεδιπλώνει την ιστορία της πικρής εκστρατείας, ο Πέτρου αφήνει να φανεί, όπως το κάνουν όλοι οι σύγχρονοι ιστορικοί, πως τα γεγονότα για την ολοσχερή ήττα του ελληνικού στρατού στα βάθη της Τουρκίας είναι πολλαπλά: τα γεωπολιτικά συμφέροντα της Γαλλίας, της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιταλίας, η άνοδος του εθνικισμού των Νεότουρκων και η πολιτική αδιαλλαξία του Κεμάλ Ατατούρκ, η βαθιά αντίθεση μεταξύ βενιζελικών και βασιλικών (εδώ εμπλέκεται ο Εθνικός Διχασμός), αλλά και τα υπέρβαρα προβλήματα διοικητικής μέριμνας (επισιτισμού και τροφοδοσίας) τα οποία ήταν υποχρεωμένες να αντιμετωπίσουν σε όλη τη διάρκεια της εκστρατείας οι ελληνικές δυνάμεις (λόγω της απόστασης που είχε το στράτευμα από τη Σμύρνη). Εκείνο το οποίο έχει τη μεγαλύτερη σημασία στο εικονογραφημένο μυθιστόρημα του Πέτρου δεν είναι τόσο η ανάλυση των αιτίων της Μικρασιατικής Καταστροφής όσο η αποτύπωση της καθημερινότητας των Ελλήνων στρατιωτών, ιδίως μετά την οπισθοχώρηση από τον ποταμό Σαγγάριο: κακές συνθήκες διαβίωσης, απώλεια κάθε ελπίδας και προοπτικής, μικροπολιτικοί καβγάδες, απόγνωση και βία προς πάσα κατεύθυνση, αλλεπάλληλες απογοητεύσεις ύστερα από την ανασύνταξη των Τούρκων, φόβος για το σήμερα και για το αύριο και, στο τέλος, η επιστροφή στη Σμύρνη λίγο προτού καεί η πόλη και θανατωθεί μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού, με τα κύματα των προσφύγων να κατακλύζουν την Ελλάδα και το όνειρο της Μικράς Ασίας να χάνεται διά παντός. Ο Πέτρου αφήνει έξω από τη δράση την τελευταία αυτή πράξη του δράματος, ίσως γιατί η απόλυτη κατονομασία προκαλεί ακόμη οδύνη, ενδεχομένως επειδή έτσι η καταστροφή αποκτά δραματικότερο χαρακτήρα, πιθανόν, όμως, και εξαιτίας μιας σοφής αφηγηματικής οικονομίας που θέλει να παροτρύνει τον αναγνώστη να συμπληρώσει μόνος του όσα έχει ήδη παρακολουθήσει, μια και τα γεγονότα είναι λίγο-πολύ δεδομένα για όλους μας. Λίγα λόγια για τον συγγραφέα O Θανάσης Πέτρου είναι μια πολυτάλαντη προσωπικότητα. Με σπουδές γαλλικής φιλολογίας και μεταπτυχιακό στην κοινωνιογλωσσολογία, έχει συνεργαστεί, δημοσιεύοντας κόμικς, με μια μεγάλη γκάμα εντύπων: από το «9» της «Ελευθεροτυπίας» μέχρι τη «Βαβέλ» και τη «Γαλέρα». Έχει επιπλέον δημοσιεύσει (για να μείνουμε στις πρόσφατες δουλειές του), σε συνεργασία με τον Δημήτρη Βανέλλη, το graphic novel «Γιαννούλης Χαλεπάς: ο μύθος της νεοελληνικής γλυπτικής» (εκδόσεις Πατάκη, 2019). Η συνεργασία των δυο είχε ως αποτέλεσμα την κατ' επανάληψη μεταφορά ελληνικών λογοτεχνικών κειμένων σε κόμικς: από Δημοσθένη Βουτυρά, Κ. Π. Καβάφη και Ανδρέα Καρκαβίτσα μέχρι Κώστα Καρυωτάκη, Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και Μ. Καραγάτση. Πρόσφατο είναι και το graphic novel «Γρα-Γρου» (εκδόσεις Ίκαρος, 2017), φτιαγμένο σε συνεργασία με τον Τάσο Ζαφειριάδη και τον Γιάννη Παλαβό. Πηγή
  22. Έκθεση comics – Soloup: 1821- η μάχη της πλατείας Την Τρίτη 6/7/2021 ανοίγει για το κοινό η έκθεση «1821- Η μάχη της πλατείας» στον ανακαινισμένο χώρο υποδοχής του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (Μέγαρο Παλαιάς Βολής, Σταδίου 13). Τι γνωρίζουμε σήμερα για το 1821; Και τι θα νιώθουν, τι θα λένε για την Επανάσταση οι millennials στα δικά τους παιδιά; Ιστορίες πολλών ανθρώπων, η Ιστορία μας. Μάχες στα βουνά και στις θάλασσες, μάχες και στα λόγια, στα κείμενα όσων έζησαν την Επανάσταση ή ασχολήθηκαν με αυτήν. Μια «μάχη» και στη σημερινή πλατεία, μπροστά από το άγαλμα του Κολοκοτρώνη. Εκεί όπου οι κουβέντες για το 1821 ενός γέρου άστεγου παλεύουν με τη λήθη και τα εθνικά στερεότυπα, τις ερμηνείες της Ιστορίας, τις σιωπές της. Εκεί όπου οι μάχες, μέσα από τούτες τις αφηγήσεις, ζωντανεύουν μπροστά στα έκπληκτα μάτια ενός νεαρού κοριτσιού. Όλοι είναι εδώ. Ήρωες και αντιήρωες. Ρουμελιώτες και Μοραΐτες, κοτζαμπάσηδες, Φαναριώτες, καραβοκύρηδες, φιλέλληνες και οπλαρχηγοί, οι Μεγάλες Δυνάμεις, τα φιρμάνια των Οθωμανών, τα γιαταγάνια των Αλβανών, οι ξιφολόγχες των Αιγυπτίων. Το graphic novel «21: Η μάχη της πλατείας», το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα σε έντυπη μορφή από τις εκδόσεις Ίκαρος, επιχειρεί μια διαφορετική προσέγγιση της Ιστορίας, συνδυάζοντας την έντεχνη αφήγηση των κόμικς με την επιστημονική τεκμηρίωση. Ακολουθώντας τα κείμενα πάνω από 30 συγγραφέων, αλλά και τις εικαστικές δημιουργίες περισσότερων από 50 ζωγράφων και χαρακτών, το βιβλίο αποτελεί ένα παζλ υποκειμενικών προσεγγίσεων για τις μάχες και τα πρόσωπα του Αγώνα, τα γεγονότα και τις ιδέες της Επανάστασης. Το παράρτημα του βιβλίου, με γλωσσάρι, χρονολόγιο, βιογραφικά, αλλά και κατατοπιστικά κείμενα και αναφορές σε πηγές, προσφέρεται για μια πολυεπίπεδη ανάγνωση. To έργο υποστηρίχτηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) με τη συμβολή του τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας κι Επικοινωνίας (Τ.Π.Τ.Ε) του Πανεπιστημίου Αιγαίου ενώ τελεί υπό την αιγίδα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (Ε.Ι.Μ). Η έκθεση «1821- Η μάχη της πλατείας» βασίζεται στην έρευνα και το εικαστικό υλικό του graphic novel του Soloup. Περιλαμβάνει αφηγηματικές ενότητες από το έργο, πρωτότυπες σελίδες και προσχέδια σε μολύβι αλλά και υλικό τεκμηρίωσης από κειμήλια, αρχεία και εικαστικά έργα, που χρησίμευσαν ως πρότυπες αναφορές για τον σχεδιασμό συγκεκριμένων σκίτσων του έργου. Στον χώρο της έκθεσης θα προβάλλεται και το ντοκιμαντέρ αποτύπωσης και δημιουργίας του έργου: Making of …behind the sketches, σε σκηνοθεσία Μελέτη Μοίρα. Ευτυχής συγκυρία είναι η ανάπτυξη της έκθεσης στον τόπο που διαδραματίζεται η σύγχρονη ιστορία του graphic novel, στο μέγαρο της Παλαιάς Βουλής, όπου από το 1962 στεγάζεται το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Έτσι οι επισκέπτες, πριν μπουν στον εκθεσιακό χώρο του κτηρίου, αντικρίζουν τον υποβλητικό έφιππο ανδριάντα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, έργο του γλύπτη Λάζαρου Σώχου, που πρωταγωνιστεί στις σελίδες του βιβλίου. Η έκθεση ανοίγει άμεσα ώστε, όσοι το επιθυμούν, εκμεταλλευόμενοι την ύφεση της πανδημίας, να την επισκεφθούν με άνεση τους θερινούς μήνες. Στις αρχές του φθινοπώρου, σε ημερομηνία που θα ανακοινωθεί και από το site http://www.1821graphicnovel.gr, θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση παρουσίασης της έκθεσης αλλά και των παράλληλων δράσεων που θα αναπτυχθούν με επίκεντρο το graphic novel «21: Η μάχη της πλατείας». Συντελεστές: Σενάριο- σχέδια: Soloup/Αντώνης Νικολόπουλος (Μεταδιδακτορικός Ερευνητής Τ.Π.Τ.Ε./ Πανεπιστήμιο Αιγαίου), δημιουργός του graphic novel Ερευνητική ομάδα/ επιμέλεια έκθεσης: Νατάσα Καστρίτη (Ιστορικός Τέχνης, επιμελήτρια Ε.Ι.Μ.) Ρεγγίνα Κατσιμάρδου (Ιστορικός, επιμελήτρια Ε.Ι.Μ.) Παναγιώτα Παναρίτη (Δρ. Αρχαιολογίας, επιμελήτρια Ε.Ι.Μ.) Επιστημονική συμβολή: Εύη Σαμπανίκου (Καθηγήτρια Τ.Π.Τ.Ε. / Πανεπιστήμιο Αιγαίου) Ντοκιμαντέρ αποτύπωσης «Making of …behind the sketches»: Μελέτης Μοίρας Διάρκεια έκθεσης: Ιούλιος 2021- Μάιος 2022 Ώρες λειτουργίας: Τρίτη- Κυριακή, 8:30-14:30. Είσοδος ελεύθερη Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Μέγαρο Παλαιάς Βουλής, Πλατεία Κολοκοτρώνη, Σταδίου 13, Αθήνα, 10561 Τηλ: 210-3237617, 210-3237315, 210-3222266, Fax: 210-3213786 www.nhmuseum.gr , E-mail: info@nhmuseum.gr Περισσότερες πληροφορίες: www.1821graphicnovel.gr Πηγή
  23. «Ποιοι γράφουν την Ιστορία;» Γιάννης Κουκουλάς Για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 ετοιμάζονταν γιορτές και πανηγύρια. Ο Covid απέτρεψε τα γλέντια και έτσι μείναμε μόνο με τον Κάρολο και τις καβαλίνες των αλόγων. Κυκλοφόρησαν όμως ορισμένα σπουδαία βιβλία για το θέμα. Με το «’21, η μάχη της πλατείας» του Soloup να ξεχωρίζει Έχουμε χορτάσει από Παπαφλέσσα και Κώστα Πρέκα, από ξυρισμένες φάτσες ηρώων της Επανάστασης και καλοσιδερωμένες φουστανέλες, από παρελάσεις και λόγους εκπροσώπων σωματείων και πολιτιστικών συλλόγων, από εμβατήρια και καταθέσεις στεφάνων. Μπορεί να είναι αναπόφευκτα όλα αυτά όταν συντηρούν εθνικούς μύθους και μεγάλες αφηγήσεις. Αλλά πόσο συμβάλλουν στη γνώση της Ιστορίας; Και ακόμα περισσότερο στην κατανόησή της; Πόσα γνωρίζουμε για το τι πράγματι συνέβη το 1821, λίγο πριν και λίγο μετά; Και από ποιων τα γραπτά, τις μαρτυρίες, τα απομνημονεύματα, τις αφηγήσεις; Με πόσο κριτικό μάτι είμαστε διατεθειμένοι και ικανοί να ξαναδούμε το 1821 ως ιστορικό γεγονός, ενταγμένο στην εποχή του και απαλλαγμένο από σύγχρονα εθνικά συμφέροντα; Να αντικρίσουμε τους πρωταγωνιστές του όχι ως αφίσες σε σχολικές τάξεις και εξώφυλλα στα Κλασσικά Εικονογραφημένα αλλά ως ανθρώπους με σάρκα και οστά, με πάθη, όνειρα και ανησυχίες; Να μάθουμε λίγο περισσότερα τόσο για την από δω πλευρά, τη «δικιά μας», όσο και για την άλλη πλευρά; Να αποφύγουμε τις εξιδανικεύσεις και τις ωραιοποιήσεις και να τοποθετήσουμε την αλλαγή που συνέβη στην Ελλάδα σε ένα γενικότερο πλαίσιο γεωπολιτικών ανακατατάξεων; Όλα αυτά είναι δύσκολα και απαιτούν χρόνο, διάβασμα και σίγουρα αλλαγή νοοτροπίας. Μπορεί να είναι πιο εύκολα, όμως, αν έρθουν μέσω της τέχνης, μέσω μιας μυθοπλασίας που στο επίκεντρό της βρίσκονται η ελληνική ιστορία και η Επανάσταση του 1821. Και τέτοιο είναι το «’21, η μάχη της πλατείας» (εκδόσεις Ίκαρος, 750 σελίδες) του Soloup, επτά χρόνια μετά το πολυβραβευμένο «Αϊβαλί» για τα γεγονότα του 1922 και τρία χρόνια μετά τον σπαρακτικό και πανέμορφο «Συλλέκτη» για τη γονεϊκή αποξένωση. Το «’21» αποτελεί μια ιδανική πρόταση αλλαγής παραδείγματος απέναντι στα καθιερωμένα και προτείνει μια διαφορετική ματιά πάνω στα γεγονότα που οδήγησαν στη σύσταση του νεοελληνικού κράτους. «Τι πραγματικά γνωρίζουμε σήμερα για το 1821; Και τι θα νιώθουν, τι θα λένε για την Επανάσταση οι millennials στα δικά τους παιδιά; Ποια είναι η εικόνα, η παράσταση, η οπτική αντίληψη που έχουμε για εκείνο τον Αγώνα; Ανταποκρίνεται στην αισθητική και το περιεχόμενο των πινάκων του Βρυζάκη; Σε όσα μας εξιστορεί ο Μακρυγιάννης και αναπαριστά ο γνωστός ως Παναγιώτης Ζωγράφος; Σε όσα έβλεπε σε αυτήν ο Θεόφιλος; Στη συγκινησιακή φόρτιση των κειμένων και των ζωγραφικών έργων των φιλελλήνων διανοουμένων της εποχής της; Ανταποκρίνεται στην οπτική -και σε έναν βαθμό κιτς- σημειολογική αφήγηση του ελληνικού εμπορικού κινηματογράφου, με ιδιαίτερα παραγωγική έμφαση κατά την περίοδο της Επταετίας; Κι αλήθεια γιατί χρησιμοποιήθηκε τόσο πολύ η Ελληνική Επανάσταση -μια επανάσταση στο πλαίσιο του αγώνα των λαών για ανεξαρτησία και αυτοδιάθεση, μέσα στο εκρηκτικό κοινωνικοϊστορικό και ιδεολογικό τοπίο της Ευρώπης που άλλαζε τόσο δραματικά τον 19ο αιώνα- στα χείλη “εθνικοφρόνων σωτήρων” παντός τύπου;» αναρωτιέται η Εύη Σαμπανίκου, καθηγήτρια του Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, που συμμετείχε στην υλοποίηση του βιβλίου ως επιστημονικός σύμβουλος, στο εισαγωγικό της σημείωμα. Και συμπληρώνει ότι αυτό που ενδιέφερε ιδιαίτερα την ομάδα που εργάστηκε για την υλοποίηση του βιβλίου μαζί με τον Soloup ήταν το μετά την Επανάσταση: «Αυτό το μετά είναι που αναζητήσαμε. Επιχειρήσαμε, λοιπόν, να ξαναδούμε την Επανάσταση με όσο το δυνατόν πιο αποστασιοποιημένη, σύγχρονη ματιά και να αποδώσουμε σε αυτήν τη δική μας ανάγνωση των αθέατων όψεων, καλά φυλαγμένων σαν σκοτεινά μυστικά στα αρχεία της Ιστορίας». Την έρευνα των αρχείων και την επιμέλεια του παραρτήματος του βιβλίου υπογράφουν οι Νατάσα Καστρίτη, ιστορικός Τέχνης, Ρεγγίνα Κατσιμάρδου, ιστορικός, και Παναγιώτα Παναρίτη, δρ Αρχαιολογίας, όλες επιστημονικές συνεργάτριες του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου που, όπως αναφέρουν στο δικό τους εισαγωγικό σημείωμα, είχαν εργασία εξαντλητική και πολυεπίπεδη: «Η αφήγηση και η τεκμηρίωση του έργου βασίστηκαν σε πρωτότυπο υλικό (πηγές της περιόδου, ιστορικά κείμενα, απομνημονεύματα αγωνιστών και ξένων φιλελλήνων, ημερολόγια, αρχειακό υλικό κ.λπ.), ιστορικά αναγνώσματα, ιστορικές μελέτες κ.ά. Το ίδιο ισχύει και για την εικονογράφηση: πρωτότυπο εικαστικό υλικό της περιόδου (προσωπογραφίες, ζωγραφικοί πίνακες, χαρακτικά κ.λπ), καλλιτεχνικές αποτυπώσεις, σύγχρονες των γεγονότων, αποτέλεσαν σε μεγάλο βαθμό πρότυπα για τα τελικά σκίτσα». Και όλα αυτά με τελικό υπεύθυνο τον Soloup που, όπως αναφέρει, είχε πολύ δύσκολες αποφάσεις να λάβει μπρος σε έναν τεράστιο όγκο υλικού: «Υπάρχουν τόσα πράγματα που δεν μάθαμε ποτέ. Μια άλλη ιστορία ή, καλύτερα, πολλές διαφορετικές ιστορίες για την Ελληνική Επανάσταση, που απέχουν σημαντικά από τα στερεότυπα του εθνικού αφηγήματος και των σχολικών επετείων. Πώς θα μπορούσαμε, λοιπόν, να τα δέσουμε όλα αυτά μαζί; Τις διαφορετικές θέσεις και τα αντικρουόμενα συμφέροντα των πρωταγωνιστών, τις κυρίαρχες αφηγήσεις πλάι στις αιρετικές; Και εκείνο που θα προκύπτει στο τέλος να είναι, πάνω από όλα, ένα έντεχνο ανάγνωσμα, ένα κόμικς με τους δικούς του αφηγηματικούς και αισθητικούς κανόνες». Το «’21» είναι λοιπόν, πρώτα και κύρια, μια μεγάλη ιστορία κόμικς. Έχει μια πρωταγωνίστρια και έναν πρωταγωνιστή. Και αυτή δεν είναι η Μπουμπουλίνα ούτε η Μαντώ Μαυρογένους όπως και αυτός δεν είναι ούτε ο Κολοκοτρώνης ούτε ο Αθανάσιος Διάκος. «Συμμετέχουν» και αυτοί, φυσικά, στο βιβλίο αλλά η ιστορία χτίζεται πάνω σε ένα εντελώς διαφορετικό από τους ήρωες της Επανάστασης δίδυμο και διαδραματίζεται κυρίως στην πλατεία της Παλιάς Βουλής, δίπλα στο άγαλμα του Κολοκοτρώνη με την περικεφαλαία (μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία όπως την αφηγείται και τη σχεδιάζει ο Soloup) στη σύγχρονη Αθήνα. Μια νέα κοπέλα παρκάρει το σκουτεράκι της στον δρόμο και φεύγει για δουλειές στο κέντρο. Όταν επιστρέφει, η βαλίτσα είναι ανοιχτή αλλά ένας ηλικιωμένος κύριος την καθησυχάζει ότι δεν λείπει τίποτα από μέσα. Στη σκιά του αγάλματος, γίνεται η πρώτη γνωριμία του Κάρπου (από το Πολύκαρπος) και της Λίμπυ (από το Ελευθερία, Liberty). Μια γνωριμία που θα εξελιχθεί σε ένα «μάθημα» για την Ελληνική Επανάσταση σε 21 κεφάλαια. Ο Κάρπος και η Λίμπυ θα μιλήσουν για τον Σπυρίδωνα Τρικούπη, τον Νικηταρά, τον Ρήγα Φεραίο, τον Υψηλάντη, τον Μάρκο Μπότσαρη, τον Διονύσιο Σολωμό, τον Καποδίστρια, τον Κωλέττη, τον Μαυροκορδάτο, τον Μαχμούτ Β’, τον Βαχίτ Πασά, τον Ντελακρουά, τα Δερβενάκια, το Μεσολόγγι, την Τρίπολη, το Βαλτέτσι. Ο Κάρπος αφηγείται και η Λίμπυ μαθαίνει. Και μέσα από τις αφηγήσεις αναδύονται όλα τα σημαντικά περιστατικά που οδήγησαν στην Επανάσταση, όσα συνέβησαν κατά τη διάρκειά της και όσα ακολούθησαν. Αλλά και πολλά που δεν είναι ευρέως γνωστά ή αποσιωπήθηκαν από την επίσημη ιστοριογραφία. Και κάποια που δεν φωτίζουν μόνο τις πράξεις των εξεγερμένων αλλά και των Τούρκων, των συμμάχων των Ελλήνων και των αντιπάλων τους, των ξένων που έγραψαν για την Ελλάδα ή την επισκέφθηκαν κ.ά. Σ’ αυτό το τεράστιο μωσαϊκό, δεν μένουν κρυφές πτυχές, καθώς ο Soloup δεν επιδιώκει να εξιδανικεύσει την Επανάσταση ή να αποδώσει τα μελανά σημεία της σε αόρατους παράγοντες ή ορκισμένους ανθέλληνες. Γι’ αυτό δίπλα στις ηρωικές πράξεις, στον αγώνα για την ελευθερία και την αυτοδιάθεση, στην αυτοθυσία και τον αλτρουισμό, περιγράφει και τις στιγμές της διχόνοιας, της βαναυσότητας όλων των πλευρών, της προδοσίας. Δεν αποκρύπτει τα πολιτικά σφάλματα και τα ιδιοτελή κίνητρα που χαρακτήρισαν στιγμές της Επανάστασης ούτε επιχειρεί να φιλοτεχνήσει τις συνήθεις αγιογραφίες των πρωταγωνιστών παρουσιάζοντάς τους ως άσπιλους και αμόλυντους από τα ανθρώπινα ελαττώματα, τα πάθη και τα λάθη. Κι όταν η συγκινητική ιστορία του Κάρπου και της Λίμπυ μέσω της οποίας ο αναγνώστης έχει δει με άλλα μάτια την Επανάσταση ολοκληρώνεται, αρχίζει το δεύτερο μέρος του βιβλίου, ένα υπόδειγμα τεκμηρίωσης και πληροφοριών με κεφάλαια όπως «Η Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης και η συγγραφή της», «Βόλια vs Γράμματα», «Φουστανέλα vs Βελάδα», «Λόγος και Εικόνα στο '21». Τέλος, ιδιαιτέρως κατατοπιστικά είναι το εκτενές Χρονολόγιο, το λεπτομερές Γλωσσάρι, το Λεξικό Ονομάτων με περισσότερες από 150 αναφορές σε πρόσωπα που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην Επανάσταση, αλλά και οι αναφορές σκίτσων σε εικαστικά έργα που ξεπερνούν τις 75. Όλα αυτά μαζί αποτελούν το ιδανικό υλικό και συνθέτουν το ιδανικό αποτέλεσμα για να τιμηθεί η Επανάσταση του 1821. Χωρίς στερεότυπα και ρομαντικές αφηγήσεις με «αθάνατες Ελλαδάρες», «κρυφά σχολειά» και «βρομότουρκους», αλλά με τεκμηριωμένη γνώση, με στοιχεία, με αναφορές στις πηγές και, πάνω απ’ όλα, μέσω της τέχνης των κόμικς με την υπογραφή του Soloup σε σενάριο και σχέδια. Στο πλαίσιο του 7ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου στην Καλαμάτα που φέτος έχει θέμα «Διεκδικώντας την Ελευθερία» και θα διεξαχθεί από 18 Ιουνίου έως 28 Ιουλίου, θα λάβει χώρα η διεθνής έκθεση κόμικς «Η 7η Τέχνη Συναντά την 9η» με τη συμμετοχή των Giuseppe Palumbo και Andrea Bruno, δύο εμβληματικών δημιουργών που πρωταγωνιστούν εδώ και χρόνια στην ιταλική σκηνή των κόμικς, του Κροάτη Danijel Zezely και τριών εκ των σημαντικότερων Ελλήνων δημιουργών, των Θανάση Πέτρου, Soloup και Γιώργου Μπότσου καθώς και του γραφίστα-εικονογράφου και καλλιτεχνικού διευθυντή της Βαβέλ, Soto Anagno. Η επιλογή των έργων και η επιμέλεια της έκθεσης ανήκει στη δημιουργική ομάδα του Διεθνούς Φεστιβάλ Κόμικς της Βαβέλ, ενώ η έκθεση του Soloup θα έχει ως θέμα της, φυσικά, το νέο του βιβλίο «’21, Η Μάχη της Πλατείας». Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στις 19 Ιουνίου στις 7.30 το απόγευμα στην γκαλερί A49 (Αναγνωσταρά 49, Καλαμάτα). Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει την Κυριακή 20 Ιουνίου και θα μιλήσουν γι’ αυτό ο σκηνοθέτης Μελέτης Μοίρας, ο ιστορικός τέχνης Γιάννης Κουκουλάς και ο δημιουργός του, ενώ αμέσως μετά θα ακολουθήσει η πρώτη επίσημη παρουσίαση του ντοκιμαντέρ «’21, Η Μάχη της Πλατείας / Making of… behind the scenes» σε σενάριο και σκηνοθεσία του Μελέτη Μοίρα. Στο πλαίσιο του 7ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου στην Καλαμάτα που φέτος έχει θέμα «Διεκδικώντας την Ελευθερία» και θα διεξαχθεί από 18 Ιουνίου έως 28 Ιουλίου, θα λάβει χώρα η διεθνής έκθεση κόμικς «Η 7η Τέχνη Συναντά την 9η» με τη συμμετοχή των Giuseppe Palumbo και Andrea Bruno, δύο εμβληματικών δημιουργών που πρωταγωνιστούν εδώ και χρόνια στην ιταλική σκηνή των κόμικς, του Κροάτη Danijel Zezely και τριών εκ των σημαντικότερων Ελλήνων δημιουργών, των Θανάση Πέτρου, Soloup και Γιώργου Μπότσου καθώς και του γραφίστα-εικονογράφου και καλλιτεχνικού διευθυντή της Βαβέλ, Soto Anagno. Η επιλογή των έργων και η επιμέλεια της έκθεσης ανήκει στη δημιουργική ομάδα του Διεθνούς Φεστιβάλ Κόμικς της Βαβέλ, ενώ η έκθεση του Soloup θα έχει ως θέμα της, φυσικά, το νέο του βιβλίο «’21, Η Μάχη της Πλατείας». Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στις 19 Ιουνίου στις 7.30 το απόγευμα στην γκαλερί A49 (Αναγνωσταρά 49, Καλαμάτα). Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει την Κυριακή 20 Ιουνίου και θα μιλήσουν γι’ αυτό ο σκηνοθέτης Μελέτης Μοίρας, ο ιστορικός τέχνης Γιάννης Κουκουλάς και ο δημιουργός του, ενώ αμέσως μετά θα ακολουθήσει η πρώτη επίσημη παρουσίαση του ντοκιμαντέρ «’21, Η Μάχη της Πλατείας / Making of… behind the scenes» σε σενάριο και σκηνοθεσία του Μελέτη Μοίρα. Πηγή
  24. Soloup: To ’21 και η «Η Μάχη της Πλατείας» Ένα από τα πιο φιλόδοξα project των τελευταίων χρόνων, που ακολουθεί τα χνάρια του Αϊβαλιού Γιώργος Φλωράκης Ο Soloup (Αντώνης Νικολόπουλος) μιλάει στην ATHENS VOICE για το graphic novel «Η Μάχη της Πλατείας», που αναφέρεται στην Επανάσταση του 1821. Ξεκίνησα να παρακολουθώ τη δουλειά του Soloup σποραδικά από την εποχή του «Ανθρωπόλυκου», στη Βαβέλ, πίσω στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Κάποια στιγμή τον συνάντησα κιόλας για κάποια υπόθεση που αφορούσε τις κοινές μας σπουδές, οπότε έχοντας εικόνα τόσο του ανθρώπου όσο και της δουλειάς του, μου ήταν πολύ ευκολότερο να κρατάω στο μυαλό μου τα πράγματα με τα οποία καταπιανόταν. Δεν είμαι ο ειδικός των κόμικς ή των graphic novels, έρχεται όμως η στιγμή που καταλαβαίνεις πότε κάποιος καλλιτέχνης δουλεύει τη ματιά του, προχωράει την τέχνη του, κάνει βήματα μπροστά. Το «Αϊβαλί» ήταν μια καταπληκτική δουλειά, πρωτόγνωρη για την Ελλάδα, βαθιά και ταυτόχρονα απολαυστική. Ο «Συλλέκτης», τα «Έξι Διηγήματα Για Έναν Κακό Λύκο» ήταν ένα από τα πολύ συγκινητικά κείμενα-έργα των τελευταίων χρόνων. Κι ύστερα, η «Μάχη της Πλατείας». Με μια ερευνητική ομάδα που αποτελούνταν από τις Νατάσα Καστρίτη, Ρεγγίνα Κατσιμάρδου και Παναγιώτα Παναρίτη και με την επιστημονική συμβολή της Εύης Σαμπανίκου. Ένα έργο που υποστηρίχτηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) στο πλαίσιο της 1ης προκήρυξης της δράσης «Επιστήμη και κοινωνία - 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση» και το Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας κι Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, ένα έργο που τελεί υπό την αιγίδα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (ΕΙΜ). Το πιο φιλόδοξο αλλά και το πιο απαιτητικό έργο για τον Soloup, το οποίο πηγαίνει καλά όχι μόνο ως έκδοση. Ήδη υπάρχει η ταινία-ντοκιμαντέρ του Μελέτη Μοίρα «’21 - Η μάχη της πλατείας / Making of... behind the sketches» που θα παρουσιαστεί μαζί με το graphic novel στο 7ο Διεθνές Φεστιβάλ Πελοποννήσου στις 19 και τις 20 Ιουνίου, ενώ ετοιμάζεται και η ομώνυμη έκθεση που θα παρουσιαστεί στο Κτίριο της Παλαιάς Βουλής σύντομα. Μετά από περισσότερο από 25 χρόνια είχα τη χαρά να μιλήσω και πάλι με τον Soloup, τον Αντώνη Νικολόπουλο, κι αυτή τη φορά η συζήτηση αφορούσε αποκλειστικά την τέχνη του. Γεια σου Αντώνη! Ας ξεκινήσουμε από την ιδιότητά σου, με την οποία θα ασχοληθούμε λιγότερο στη συζήτησή μας. Τι απαιτεί το να είσαι γελοιογράφος; Μολύβια, γόμες και το να μπορείς όλα αυτά που μας βάζουν να καταπιούμε αμάσητα, τον θυμό, τη στενοχώρια, τη μελαγχολία που σου βγαίνει απ’ όσα φορτώνουν στις ζωές μας, να τα κάνεις χιούμορ. Το ότι έχεις σπουδάσει Πολιτικές Επιστήμες σε βοηθάει στην πολιτική γελοιογραφία ή καμιά φορά σε δυσκολεύει κιόλας; Όχι, ίσα ίσα. Σίγουρα βοηθάει. Το χιούμορ είναι το ένα συστατικό της γελοιογραφίας. Το άλλο είναι η κριτική ματιά. Το να μπορείς ν’ αντιλαμβάνεσαι δηλαδή τη δομή των πραγμάτων. Τις συγκρούσεις, τα συμφέροντα πίσω από τα πολιτικά πρόσωπα της επικαιρότητας. Δεν αρκεί να σπας πλάκα με τους πολιτικούς. Μπορείς φυσικά να σατιρίζεις τις φιγούρες τους αλλά η σάτιρα δεν πρέπει να αφορά την προσωπική τους ζωή αλλά τις πολιτικές επιλογές και τις ιδέες που εκπροσωπούν. Και σε αυτό σίγουρα βοηθάει να έχεις μια βαθύτερη, πιο ειδική γνώση. Να προσπερνάς τις εντυπώσεις της επικαιρότητας και να σημαδεύεις μακρύτερα, στην ουσία των καταστάσεων. Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στο να δουλεύεις πάνω σ’ ένα χιουμοριστικό κι ένα μη χιουμοριστικό κόμικ; Ξεκίνησα στη «Βαβέλ» φτιάχνοντας χιουμοριστικά κόμικς. Τον «Ανθρωπόλυκο», τον «Μήτσο Κυκλάμινο». Τα περισσότερα χρόνια μου τα πέρασα φτιάχνοντας χιουμοριστικά κόμικς. Με μυτόνγκες σαν αυτή του Αστερίξ και βάζοντας τους ήρωες σε τρελές καταστάσεις όπως στις ιστορίες του Edika και του Crump. Όμως δεν μπορείς όλα τα θέματα να τα κάνεις εικόνες και σκίτσα με τον ίδιο τρόπο. Πώς να μιλήσεις δηλαδή για την τραγική παγίδα που βιώνει ένας πατέρας καθώς αναζητά το παιδί του στον «Συλλέκτη» ή για τη Μικρασιατική καταστροφή στο «Αϊβαλί»; Μπορείς να τους σκιτσάρεις με μυτόνγκες σαν του Αστερίξ; Το θέμα που καταπιάνεσαι είναι, λοιπόν, αυτό που σε οδηγεί. Το σενάριο και η ανάγκη να το υπηρετήσεις όσο γίνεται καλύτερα. Με τα κατάλληλα σκίτσα και την ανάλογη ατμόσφαιρα. Είναι πολύ όμορφο που με τα χρόνια μπορώ πλέον να εκφράζομαι με διαφορετικά σχεδιαστικά στιλ. Και για τα ευτράπελα και σαρκαστικά, αλλά και τα πιο βαθιά και ψυχοβόρα ζητήματα. Όταν πρωτοδιάβασα το «Αϊβαλί» μου είχε φανεί ότι επρόκειτο για μια κοπιαστική και δύσκολη εργασία. Ήταν πραγματικά έτσι; Ποιες ήταν οι προκλήσεις που είχες να αντιμετωπίσεις; Στο «Αϊβαλί» ακολούθησα σχεδόν υπνωτισμένος μια υπαρξιακή περιέργεια: τις δικές μου ρίζες απ’ τη Μικρασία, τις αναμνήσεις από τις ιστορίες της γιαγιάς μου της Μαρίας, τη δική μου τοποθέτηση στον χρόνο, αν θέλεις και τους «άλλους», τους αιώνια εθνικούς εχθρούς μας, τους Τούρκους. Αυτό πήγαινε κι εγώ ακολουθούσα. Όταν όμως σκαλίζεις τέτοια θέματα, προκύπτουν και άλλα ζητήματα που έχεις ν’ αντιμετωπίσεις. Ο εθνικισμός, η μισαλλοδοξία, ο κατατρεγμός, η προσφυγιά. Να δεις τα ιστορικά γεγονότα πέρα από συναισθηματισμούς αλλά την ίδια ώρα να μπορείς ν’ ακούσεις φορτισμένες μαρτυρίες των ανθρώπων που τους έλιωσε στην κυριολεξία ο τροχός της ιστορίας. Έτσι δεν τέθηκε ποτέ ζήτημα «κοπιαστικής δουλειάς». Κι αυτή η φόρτιση νομίζω πως είναι και το δυνατό σημείο στο «Αϊβαλί». Και ο λόγος που το «Αϊβαλί» δεν σταμάτησε, 7 χρόνια τώρα, να επικοινωνεί με διαρκώς νέους αναγνώστες, και στην Ελλάδα και αλλού. Το μυρίστηκε η Κάτια Λεμπέση των εκδόσεων Κέδρος από τη πρώτη στιγμή και δεν διαψεύστηκε. Υπογράψαμε συμβόλαιο πριν καλά-καλά το δει. Αυτό της το οφείλω. Μοιάζει σαν το «Αϊβαλί» να δημιούργησε ένα κοινό που δεν υπήρχε πιο πριν στην Ελλάδα: Εκείνους που θα εμπιστευτούν το κόμικ ως κάτι περισσότερο από μια μορφή απλής διασκέδασης… Συμφωνείς; Ναι, και ήταν το πρώτο ελληνικό κόμικ που εκτός των άλλων το 2015 μπήκε στις αίθουσες ενός τόσο σημαντικού χώρου πολιτισμού, όπως το Μουσείο Μπενάκη, προσεγγίζοντας πράγματι ένα εντελώς διαφορετικό αλλά και πλατύτερο κοινό. Αυτό που προϋπήρχε, σίγουρα, ήταν η διεθνής επιτυχία του Logicomix των εκδόσεων Ίκαρος. Κάτι που, αν θέλεις, έδωσε και σ’ εμένα το θάρρος με το «Αϊβαλί» να προχωρήσω σε μια φόρμα, τα graphic novels, που θα μπορούσαν να επικοινωνήσουν διαφορετικά με το κοινό. Το «Αϊβαλί» όμως έθετε για πρώτη φορά τόσο οικεία και ταυτόχρονα τόσο ευαίσθητα ζητήματα όπως το 1922, αλλά μέσα από μια διεθνιστική, πολιτικοποιημένη ματιά. Αυτή προφανώς η διάσταση το έκανε ένα βιβλίο που δεν αφορά μόνο τους Έλληνες και το οδήγησε στις μεταφράσεις που έχουμε σήμερα στα Τουρκικά, Γαλλικά, Αγγλικά και, μόλις αυτές τις μέρες, στα Ισπανικά. Εισήγαγε επίσης μια ευθεία, πολιτικοποιημένη προσέγγιση της σύγχρονης ιστορίας που μέχρι τότε δεν υπήρχε, πλην μεμονωμένων εξαιρέσεων όπως το «Εκ των υστέρων» του Μαλισιόβα. Εκείνο που συναντούσαμε περισσότερο, ήταν οι εμπορικά πιο «ασφαλείς» μεταφορές ελληνικών λογοτεχνικών έργων σε άλμπουμ κόμικς, συχνά με τον προσδιορισμό ως graphic novels. Με τη «Μάχη της Πλατείας» τα πράγματα μοιάζουν ακόμη πιο πολύπλοκα. Είναι πραγματικά έτσι; Εδώ κυριολεκτικά έριξα τρελά ξενύχτια. Κι εκμεταλλεύτηκα στο έπακρο τον αναγκαστικό εγκλεισμό της πανδημίας. Είχε φτάσει, στο τέλος, η μέρα μου να ξεκινά στις δύο τα χαράματα. Το graphic novel «21 - Η μάχη της πλατείας», που κυκλοφόρησε πρόσφατα με την ιδιαίτερη φροντίδα των εκδόσεων Ίκαρος, ακολουθεί τα χνάρια του Αϊβαλιού. Όμως είναι πραγματικά κάτι πολύ πιο μεγάλο και πιο σύνθετο από το «Αϊβαλί». Και όχι μόνο λόγω των 753 σελίδων της έκδοσης του Ίκαρου ή των 870 σελίδων του τρίτομου εργαστηριακού e-book. Πού έγκειται αυτή η πολυπλοκότητα; Από την αρχή της συνεργασίας μας με τις ερευνήτριες του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, τις Παναγιώτα Παναρίτη, Ρεγγίνα Κατσιμάρδου και Νατάσα Καστρίτη, είχαμε θέσει ως στόχο τη δημιουργία μιας φορτισμένης, «λογοτεχνικής» αφήγησης που όμως θα συνομιλούσε δυναμικά με την επιστημονική ιστορική τεκμηρίωση και με αναφορές σε συγγραφείς, εικαστικούς και αρχειακές πηγές. Η ένταξη της δουλειάς μας στο πρόγραμμα του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση –που βγήκαμε μάλιστα και πρώτοι ανάμεσα σε 10 πολύ αξιόλογες προτάσεις– απογείωσε και τις δυνατότητές μας. Με τη βοήθεια λοιπόν του Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας κι Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και της καθηγήτριας Εύης Σαμπανίκου, τώρα εκτός από το βιβλίο και το πολλά υποσχόμενο εργαστηριακό e-book, ετοιμάζουμε εκθέσεις, επιστημονικές συναντήσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα κι ένα σωρό σημαντικές δράσεις. Θα ενημερώνουμε σχετικά γι’ αυτές τις δράσεις και από την επίσημη ιστοσελίδα μας: 1821graphicnovel.gr Ποιες ήταν οι πιο σημαντικές αποφάσεις που είχες να πάρεις ως προς την κατανομή της ύλης; Πώς να πεις με κατανοητό και τεκμηριωμένο τρόπο τόσo πολλά γεγονότα και φωτίζοντας διαφορετικές απόψεις χωρίς να κουράσεις τους αναγνώστες. Και για ένα ζήτημα τόσο ευαίσθητο, όπως η Επανάσταση του 1821 που έχει να κάνει και με τη νεοελληνική μας ταυτότητα αλλά και τα κυρίαρχα εθνικά αφηγήματα που έχουμε μεγαλώσει μαζί τους. Με μια πρώτη ματιά μοιάζει σαν το βιβλίο να θέλει να θέσει μια σειρά πολύ σοβαρών ερωτημάτων σε σχέση με την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης. Θα μπορούσες να αναφέρεις αυτά που για σένα είναι πιο σημαντικά; Όπως σου είπα, είναι τόσα πολλά τα στερεότυπα που έχουμε στο μυαλό μας για την επανάσταση και τους αγωνιστές. Θυμήσου τις καλοσιδερωμένες κατάλευκες φουστανέλες στους πίνακες και τα καλοξουρισμένα μάγουλα στις σχολικές αφίσες και τους πίνακες ζωγραφικής. Αλλά τελικά, αν το καλοσκεφτείς, είναι τόσο λίγα εκείνα που ξέρουμε για την πραγματική ιστορία. Έπρεπε λοιπόν να βρούμε μια αφήγηση που όλα αυτά να τα περιγράφει. Και επίσης να κάνουμε τη σύνδεση με το σήμερα. Η ιστορία δεν είναι κάτι ακίνητο, γραμμένη μια για πάντα. Κάθε φορά τα ιστορικά γεγονότα αποκτούν νέες σημασίες και φορτίσεις από το χρονικό σημείο που τα κοιτάμε. Θέλαμε έτσι να δούμε την Επανάσταση με τα ματιά αλλά και τις ανάγκες των σημερινών ανθρώπων. Το να θέτεις ερωτήματα πάνω σε ζητήματα που για τα σχολικά εγχειρίδια μοιάζουν απαντημένα εδώ και δεκαετίες, είναι μια πράξη αμφισβήτησης. Ποια είναι τα ζητήματα που πιστεύεις ότι πρέπει να μπουν σε συζήτηση σήμερα; Να ξανατεθούν τα βασικά ερωτήματα. Τι είναι η Ιστορία; Πώς γράφεται η ιστορία; Ποιοι γράφουν την ιστορία; Και ν’ αναζητήσουμε τις απαντήσεις εκ νέου σε καλογραμμένα βιβλία, στις καταγραφές των αρχείων, στις μαρτυρίες. Η σοβαρή επιστημονική έρευνα είναι εκείνη που μπορεί να μας δώσει μια άλλη εικόνα της Ιστορίας ενάντια στην κυριαρχία των στερεότυπων και των στρεβλώσεών της. Το βιβλίο μας σε αυτή τη κατεύθυνση κινείται. Να δώσει τα ερεθίσματα ώστε οι αναγνώστες, συμφωνώντας ή διαφωνώντας με τα όσα αφηγούμαστε, να ψάξουν, ν’ αναζητήσουν οι ίδιοι την ιστορία. Η βιβλιογραφία, και οι πηγές είναι εκεί και μας περιμένουν. Κάτι γενικότερο τώρα… Ποιους σχεδιαστές παρακολουθείς φανατικά; Φανατικά δεν είναι η κατάλληλη λέξη, αλλά όσο πιο συστηματικά μπορώ, διαβάζω τους περισσότερους συναδέλφους σκιτσογράφους: Χριστούλιας, KON, Μπότσος, Κουλιφέτης, Αδαμοπούλου, Ζερβός, Λέανδρος, Βιτάλης, Βερύκιος, Μαστώρος, Καραμπάλιος, Πανταζής, Γούσης, Cob, Κυριαζής, Παπαδάτος, Ρουμπούλιας, Διαλυνάς, Στεφαδούρος, Τόμεκ, Τασμάρ, Τσαούσης, Ζάχαρης, Τσιαμάντας, Βαβαγιάννης, Πετρόπουλος, Καμμένος, Φραγκιαδάκης, Πέτρου, Δερβενιώτης, Koύτσης, Κούρτης, Οθωναίου, Ζάχαρη, Χατζόπουλος… Καθώς έχεις ασχοληθεί με το θέμα σε επίπεδο διδακτορικού, με ποια ελληνικά comics νιώθεις να έχει συνάφεια η δουλειά σου; Και με ποια ξένα; Σίγουρα οφείλω πολλά στον τρόπο που έβλεπα να δουλεύει ο Γιάννης Καλαϊτζής. Και κάποιες βασικές συμβουλές που μου έλεγε, όχι μόνο για θέματα σχεδίου. Και από ξένους, οι Spiegelman, Thompson, Satrapi, Sacco, Horrocks, Larcenet, Pedrosa… Όμως μελετώντας διάφορα comics για το διδακτορικό που αφορούσε τόσο την ιστορία όσο και τη σημειολογία των κόμικς, μου μπήκαν κάποιες ιδέες αφήγησης που τις εφάρμοσα αρχικά στο «Αϊβαλί». Και στη συνέχεια, αφού μου βγήκαν, στον «Συλλέκτη» και ακόμα περισσότερο τώρα στη «Μάχη της Πλατείας». Στοιχεία που αφορούν τη ροή της αφήγησης, το σενάριο αλλά και την αποτύπωσή τους στην εικόνα. Έτσι θα έλεγα πως ακολουθώ ένα προσωπικό μονοπάτι πειραματισμών χωρίς πολλές άμεσες συγγένειες με άλλους συναδέλφους. Τι διαβάζεις αυτή την εποχή; Φρεσκάρω Roland Barthes και διαβάζω εξαντλητικά τον Mikhail Bakhtin για τις ανάγκες της μεταδιδακτορικής μου εργασίας –που συνδέεται με κάποιον τρόπο και πάλι με τα κόμικς–, πριν ξαναχωθώ στο καινούργιο μου graphic novel. Τι να περιμένουμε στο άμεσο μέλλον; Τι έχεις στα σκαριά; Δουλεύω πλέον όπως σου είπα ένα νέο graphic novel για το 1922 που συνδέεται άμεσα με το «Αϊβαλί». Άλλωστε το σενάριο άρχισε να γράφεται παράλληλα μαζί του από τότε, το 2013. Όμως μετά την επιτυχία έκπληξη του «Αϊβαλί», δεν θέλησα να το βγάλω αμέσως και να φανεί σαν sequel. Ήθελα να ωριμάσει κι άλλο το σενάριο και να μεσολαβήσουν και άλλες δουλειές, όπως κι έγινε. Νομίζω όμως πως τώρα ήρθε η σειρά του και αν πάνε όλα καλά, θα κυκλοφορήσει μέσα στο 2022. Όμως ακόμα πιο άμεσα προηγούνται άλλα. Μια ζωντανή παρουσίαση της «Μάχης της πλατείας» στην Καλαμάτα στο 7ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ μαζί με την επίσημη πρώτη παρουσίαση του ντοκιμαντέρ making of «Behind the sketches» σε σκηνοθεσία του Μελέτη Μοίρα και το οποίο αποτυπώνει τον τρόπο που δουλέψαμε στο graphic novel. Ακόμα βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες για το στήσιμο της κεντρικής μας έκθεσης στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Και θα ακολουθήσουν πολλά πολλά άλλα για τα οποία θα ενημερώνουμε στο site μας, 1821graphicnovel.gr Πηγή
  25. Soloup: Ένα κόμικ για την Επανάσταση του 1821 Μαρία Παναγιώτου O αγώνας του 1821 μέσα από τα μάτια του σύγχρονου θεατή, σε ένα κόμικ που αναδεικνύει σκοτεινά μυστικά από τα αρχεία της Ιστορίας. - Το graphic novel «21: Η μάχη της πλατείας», με τις 752 σελίδες του, είναι το μεγαλύτερο σε έκταση μέχρι σήμερα έργο κόμικς στην Ελλάδα. Πόσο δύσκολο ήταν να συνδυάσετε την ιστορική έρευνα με την Ένατη Τέχνη; H έκταση του βιβλίου δεν ήταν το ζητούμενο. Όμως το ίδιο το θέμα, η Επανάσταση του 1821, που αναφέρεται σε μια πυκνή σειρά τόσο πολυδιάστατων γεγονότων, μας οδήγησε στις πολλαπλές αφηγήσεις του συγκεκριμένου βιβλίου. Έτσι, ο συγκερασμός της ιστορικής έρευνας με τα κόμικς προέκυψε από την ανάγκη να διαχειριστώ αφηγηματικά ένα τόσο δύσκολο υλικό. Σίγουρα, σε αυτή την προσπάθεια με βοήθησε η εξοικείωση με τη μεθοδολογία της έρευνας που απέκτησα κατά την εκπόνηση της διδακτορικής μου διατριβής, και το μεταδιδακτορικό μου στη συνέχεια. - Πώς προσεγγίζετε τις μάχες και τα πρόσωπα του αγώνα του 1821, τα γεγονότα και τις ιδέες της Επανάστασης; Για την ιστορική έρευνα σε αρχεία, βιβλιογραφία και πηγές, είχα τη χαρά να συνεργαστώ με τρεις εξαιρετικές επιμελήτριες του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, τις κυρίες Νατάσσα Καστρίτη, Ρεγγίνα Κατσιμάρδου και Παναγιώτα Παναρίτη, όπως επίσης και την καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου Εύη Σαμπανίκου. Μια τέτοια συντονισμένη αρχειακή προσέγγιση μας φανέρωσε αρκετά ανάγλυφα την ιστορία του Αγώνα, πάνω στην οποία στη συνέχεια ξετυλίχτηκε η αφήγηση των κόμικς. - Πιστεύετε ότι είναι πιο εύκολο για τους νέους να προσεγγίσουν την ιστορία μέσα από ένα κόμικ; Σίγουρα ναι. Ειδικά αν πατάει γερά στην έρευνα, όπως η δική μας δουλειά. Καθόλου τυχαία, αυτή η δουλειά στηρίζεται από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου αλλά και το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Έχουμε μάλιστα στο πλαίσιο του προγράμματος δημιουργήσει και ένα -συμπληρωματικό με το βιβλίο των εκδόσεων Ίκαρος- τρίτομο e-book 870 σελίδων που προσφέρεται για εκπαιδευτική χρήση. Ελπίζουμε πως αυτό θα εκτιμηθεί και θ’ αξιοποιηθεί στη συνέχεια από καθηγητές. - Ποιο είναι το ζητούμενο κάθε φορά που αρχίζετε ένα νέο graphic novel; Συνήθως έρχονται και με βρίσκουν τα θέματα. Μπαίνουν στη ζωή μου απρόσμενα, καταλαμβάνοντας σταδιακά όλο και περισσότερο χώρο, μέχρι που καταλήγουν εμμονές οι οποίες χρειάζονται διαχείριση. Η ανάγκη να κατανοήσω θέματα -όπως ήταν για παράδειγμα η Μικρασιατική καταγωγή μου στο «Αϊβαλί», η σχέση πατέρα και παιδιού στον «Συλλέκτη», ή στο «21» η σχέση μας με την νεότερη ιστορία μας- κατέληξαν τελικά στα graphic novel που βλέπετε. - Είναι κάποιοι κομίστες που έχουν επηρεάσει το έργο σας; Πάρα πολλοί. Αναφέρω ενδεικτικά τον Art Spiegelman και τον Craig Thompson. Εκτιμώ όμως πολύ και τη δουλειά που κάνουν σύγχρονοι συνάδελφοί μου στην Ελλάδα. - Ποια βιβλία που διαβάσατε πρόσφατα ξεχωρίζετε; Το πιο πρόσφατο, καθόλου τυχαία και λόγω των ερευνητικών μου αναζητήσεων, ήταν το «Φουστανέλες και Χλαμύδες» της Χριστίνας Κουλούρη. Ένα βιβλίο όμως που το έχω διαβάσει αρκετές φορές, αλλά το συμβουλευόμουν και κατά τη διάρκεια του «21», είναι ο «Επαναστατημένος άνθρωπος» του Καμύ. Soloúp «21: Η μάχη της πλατείας» Εκ. Ίκαρος Σελ. 752 – τιμή €25 Πηγή
×
×
  • Create New...